چاپ گزارش سفر به راه شور مارکوپولو

شماره جدید ماهنامه سفر پس از یک دوره طولانی وقفه، به دلیل عدم شرایط انتشار در دوران همه‌گیری کرونا منتشر شده است. در این شماره گزارش مبسوطی از پیمودن مسیر و راه شور که توسط مارکوپولو در ۸۰۰ سال پیش از شهرستان کوبنان در استان یزد به شهرستان کریت در استان خراسان انجام شده بود به چاپ رسیده است. خواندن این گزارش خالی از لطف نیست. این پیمایش توسط گروه یاردانگ در بهمن ماه سال ۱۳۹۸ به انجام رسیده است.

آب انبار و حوض انبار

در عصر حاضر نیازی که در قدیم به کتاب و خواندن آن بود از میان رفته و خلاصه زندگی ها بر پایه بستر تکنولوژی به جلو می‌رود که چنانچه قبل از استفاده از این بستر، فرهنگ سازی نشده باشد به مشکلاتی برخواهیم خورد که بر آن مثل واقف می‌شویم که خانه از پای بست ویران است! کتاب ها و به خصوص سفرنامه های قدیم بر اساس مشاهدات عملی و عینی نویسندگان به نگارش در می‌امد و خود تاریخی بود که توسط آنها در کتاب ها حمل می‌شد و دیگر کمتر از این واقعیت های برگرفته از جامعه بر میخوریم و بر این اساس واژه ها نیز بعضا به مرور زمان از معنی اصل خود دور می‌شوند.

چیزی که توانستیم با خواندن کتاب ها و سفرنامه های یکصد سال گذشته به آن برای نمونه برسیم، دو واژه آب انبار و حوض انبار بود که به مرور زمان دچار فراموشی و تغییر در معنی شده اند. واژه هایی که در حال حاضر به درستی از آنها استفاده نمی‌شود و معنی درست آن ها را میتوانیم در کتاب های قدیمی و سفرنامه های تاریخی دنبال کنیم. سازه حوض انبار و آب انبار دو بنایی هستند که تعریف خاص خود را دارند که هر دو واژه پر از معنی است و متاسفانه در حال حاضر برعکس آن چه معنی دارد  از آنها استفاده می شود. واژه هایی که باوجود کاربرد افراد بومی در بیابان های ایران باز هم بدون داشتن معنی درست در حال گویش است.

حوض انبار: محلی که در زیر زمین که برای جمع آوری آب باران یا آب رودخانه های فصلی ساخته می‌شده و با انحراف این آب های روان به داخل آن به جمع آوری آب اقدام میکرده‌اند.

آب انبار: محلی که در زیر زمین گود میشده و حفر میکرده اند تا آب زیر زمینی به صورت زه کش داخل آن جمع شود، این سازه به دلیل پایین بودن از سطح زمین، دسترسی  دشواری داشته است.

و با مشخص شدن هر دو واژه متوجه می‌شویم که آنچه را اکنون به نام آب انبار می‌شناسیم حوض انبار است و به غلط به آن آب انبار می‌گوییم.

ثبت دمای گندم بریان

بیابان لوت با اقلیم متفاوت خود شاخصه های زیادی را دارا است که به همین علت به عنوان میراث طبیعی جهان در یونسکو به ثبت رسید. یکی از شاخص هایی که در پرونده ثبت آن مطرح شده بود ثبت گرم ترین نقطه جهان، طی چند سال توسط ماهواره مدیس MODIS توسط ناسا و در دشت لوت ما را بر آن داشت تا در تیرماه برای ثبت دما سفری داشته باشیم به تپه بازالتی گندم بریان. می‌دانیم که نقطه ثبت شده به عنوان گرم ترین مکان برخلاف چیزی که در سایت ها و گزارشات فارسی زبان اعلام شده، گندم بریان نیست و نقطه ای که این ماهواره طی چند سال ثبت کرده حدود ۱۵۰ کیلومتر با تپه بازالتی گندم بریان فاصله دارد و در گود لوت می‌باشد. اما این پیمایش که در تیرماه سال ۱۳۹۹ توسط گروه ما صورت گرفت نه برای ثبت گرم ترین، بلکه صرفا برای تجربه ای از گرمای منطقه و ثبت درجه حرارت در سطح تپه گندم بریان بود.
برای پیمایش در بیابان آن هم در گرمای زیاد نیاز است تا علاوه بر داشتن تجهیزات مناسب و آمادگی خودرو و مسیریابی صحیح، استقامت بدنی لازم برای قرار گرفتن در محیطی داغ را می‌داشتیم، کلمه داغ به نظر بهتر می‌تواند گرمای منطقه را در فصل تابستان معنی کند. همیشه شاید شنیده باشید که برای صعود به کوهستان و قله های مرتفع نیاز است تا برای آمادگی بدن به شرایط رقیق شدن اکسیژن، هم هوایی صورت گیرد و کوه نوردان یک یا دوشب را در ارتفاعات قبل از صعود اصلی بسر می‌برند تا آمادگی بدن حاصل شود و این را ما نیز در صعود به قله دماوند و یا صعود به بیس کمپ اورست در سال های قبل تجربه کرده بودیم. اما اینبار قرار نبود که به ارتفاعات صعود کنیم و صرفا باید هم هوایی برای آمادگی بدنی به شرایط گرم منطقه برایمان حاصل شود که به همین دلیل شب را در شهرستان شهداد بسر بردیم.

تجهیزات مورد نیاز و خودرو آماده بود و با وجودی که مسیر انتخاب شده چالش زیادی را به همراه نداشت و کمترین فشار به ماشین می‌آمد، رفت و برگشت با احتساب ماندن در بالای تپه بازالتی گندم بریان حدود ۳ تا ۴ ساعت تخمین زده شده بود، بشکه های آب برای این پیمایش بسیار حیاتی بود و این آمادگی را داشتیم تا در صورت هرگونه اتفاق چیزی حدود ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر را پیاده تا سرجاده شهداد به نهبندان برگردیم.
صبح را با گرمای هوا و شرجی بودن منطقه به دلیل ابرهای پراکنده، به سمت نقطه خروج از جاده شهداد به نهبندان برای رسیدن به پای تپه گندم بریان آنهم بدون استفاده از سیستم سرمایشی خودرو، برای عادت کردن بدن به گرمای منطقه، راهی شدیم.

این را مجدد تکرار و تاکید میکنیم که طبیعت با همه زیبایی های خود، خطرات خاص خود را دارد و بیابان لوت نیز از آن مستثنی نیست و علاوه بر مجوز های لازم برای ورود به منطقه باید راهنما و تجهیزات ناوبری لازم را به همراه داشت.

این سفر به صورت گروهی انجام نمی‌شد و تنها یک خودرو به صورت تک نفره با آگاهی های لازم و هماهنگی های مربوطه، برای این منظور راهی شده بود. با رسیدن به نقطه خروج از جاده ابرها هم پراکنده شد و گرما نیز به شدت خود افزود که هر چه در مسیر خارج از جاده بیشتر به جلو میرفتیم این گرما به داغی می‌رسید و تحمل آن با وجود بالا رفتن رقم روی دماسنج امکان پذیر بود و بدن خود را با این شرایط تطبیق داده بود. برای رسیدن به بالای تپه بازالتی گندم بریان نیاز به فشار بیشتری به ماشین بود که خود نگرانی خاص را داشت که با رسیدن به بالای تپه بازالتی رفع شد. تپه بازالتی گندم بریان با وجود رنگ خاک و رنگ سنگ های بازالتی خود بالطبع حرارت بیشتری را نسبت به دشت همجوار خود جذب میکند و با توقف نیم ساعته روی آن توانستیم دمای ۶۲ درجه را بر روی دماسنج به ثبت برسانیم. یک دماسنج ماکزیمم، مینیمم هم بر روی سطح قرار دادیم تا در سفر بعدی بتوانیم حداقل و حداکثر دمای ثبت شده روی سطح تپه گندم بریان را خوانش و گزارش دهیم.

بیماری در همه جا وجود دارد

این روزها بحث ویروس ها و بیماری واگیر کرونا یا همان کووید ۱۹ با نام علمی Coronaviruses در همه جا داغ است و به نوعی نگرانی هایی را به همراه دارد. قصد بر این نیست که این جا هم از این بیماری و نحوه شیوع آن سخن به میان آوریم و حتما آنچه را که باید، از مراجع بهداشتی مورد تایید دنبال خواهید کرد. بیماری ها از دیر باز در تمامی مناطق دنیا شایع بوده است، از وبا و طاعون گرفته تا ذات الریه یا حتی ابولا که جوامع گوناگونی را درگیر خود ساخته و جان بسیاری را تاکنون گرفته است.
این مختصر از آنجا بیان شد که بدانیم کشور ما نیز نمی‌تواند جدا از دیگر مناطق و کشور های دنیا در حاشیه امن این گونه بیماری ها باشد. از گذشته در بیابان لوت نیز با توجه به گستردگی اقلیمی آن که به عنوان محل گذری برای عبور از کشور پهناور ما توسط کاروانیان مختلف بوده است، اینگونه بیماری ها وجود داشته و به دلایل مختلف در بازه زمانی گوناگون کاروانیان نیز دچار اینگونه امراض شده اند.
به عنوان کسانی که در خصوص راه های این بیابان بزرگ به صورت میدانی تحقیقات مختلف را انجام داده ایم، بارها به قبر ها و یا اجساد پوسیده از سالیان دور برخورده ایم. اینگونه تجربه برای هر کس آن هم در حال حاضر و در بیابان لوت بسیار جذاب و شگفت انگیز  است، اما باید بدانیم با وجودی که گرمای زیاد در طول سالیان سال بر روی این بازمانده ها در لوت به همراه نور خورشید توانسته تاحدودی به از میان بردن آلودگی کمک کند‌، این احتمال وجود دارد که هنوز هم نشانه هایی از بیماری های خطرناکی بر روی این اجساد پوسیده و پوک شده باقی مانده باشد و با دیدن این نمونه ها در بیابان لوت باید صرفا به عکس برداری و ثبت مختصات و شاید تحقیقات کمی در آن اطرف بپردازیم و بدانیم که حتی در بیابان لوت نیز می توان آلوده شد. چنانچه ویروس  واریسلا زوستر به عنوان ناقل بیماری آبله مرغان می‌تواند هنوز هم دردسر هایی را برای شما به همراه داشته باشد. پس باید همه‌گونه مراقبت را از خود و تیم داشته باشیم و آگاه باشیم که سفر در بیابان لوت هم به بسیاری مراقبت ها و احتیاط ها  نیاز دارد.

دکتر احمد مستوفی

برای اولین بار با نام دکتر احمد مستوفی در بیابان لوت آشنا شدم. درست وقتی که برای بار اول پا به این بیابان بزرگ گذاشتم و از همراهانم نام ایشان را میشنیدم.
نام احمد مستوفی با نام بیابان لوت پیوند خورده است و تفکیک ناپذیر است و هنوز هم دقیق ترین مطالب و نقشه های این بیابان بزرگ، از کاوش ها و تحقیقات وی می‌باشد و با وجودی که بیش از نیم قرن از انتشار گزارشات دکتر احمد مستوفی میگذرد، هنوز هم این گزارشات از تازگی نیا‌فتاده و به نوعی منبع ومرجعی برای کسانی است که به نوعی در ارتباط با بیابان لوت هستند،  کاربرد علمی و عملی دارد.

دکتر احمد مستوفی کیست؟

مرحوم دکتر احمد مستوفی استاد فرهیخته و فرزانه جغرافیا در تاریخ ۲۶ بهمن ماه ۱۳۷۲ در سن ۸۱ سالگی و پس از یک بیماری طولانی در فرانسه دارفانی را وداع گفت و پیکر پاکش در اسفند ماه همان سال به تهران منتقل شد و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. در قبر شماره ۱۴۴ از ردیف ۱۲ قطعه ۷۰
سال ها است که از مرگ دکتر مستوفی می‌گذرد ولی دست آورد های وی به صورت گزارشات جغرافیایی و کتاب در دست دوست دارانش و همین طور محققان و کاوشگران بیابان لوت می‌چرخد و نامش زنده است.
احمد مستوفی در سال ۱۲۹۱ در تهران و خانواده ای اصیل و سرشناس بدنیا آمد و پس از دریافت مدرک دیپلم متوسطه خود در سال ۱۳۰۹ در گروه سوم دارالفنون به فرانسه اعزام شد. با علاقه خود در رشته جغرافیا دانشگاه سوربن پاریس مشغول به تحصیل شد و پس از آن در موسسه جغرافیای دانشگاه پاریس به ادامه تحصیل تا مدرک دکتری مشغول بود و در سال ۱۳۱۷ به وطن بازگشت و به عنوان دانشیار دانشکده ادبیات دانشگاه تهران مشغول به کار شد.
دکتر مستوفی تا قبل از بازنشستگی در سال ۱۳۵۶ موفق به تالیف سه جلد کتاب، چهار گزارش تحقیقاتی، پنج مقاله به فارسی و چند مقاله نیز به زبان فرانسه گردید که بد نیست بدانیم نوشته ها و یادداشت های زیادی از ایشان به جای مانده که متاسفانه با وسواس علمی و فکری که به همراه داشت و گرفتاری های شبانه روزی مدیریت در دانشگاه تهران هیچگاه موفق به چاپ آنها نشد.
از دیگر خدمات ایشان می‌توان تشکیل رشته جغرافیا به صورت مستقل از رشته تاریخ در سال ۱۳۴۰ و مدیریت گروه جغرافیا تا سال ۱۳۴۷ و مدیریت مرکز تحقیقات علمی مناطق خشک و پس از آن نیز شکل دهی موسسه جغرافیا را نام برد.

استاد دکتر احمد مستوفی با علاقه زیادی که به بیابان لوت بود در طی شش سال و رویهم به مدت یکسال در بیابان لوت به تحقیقات زیادی پرداخت که داشته های امروزه ما از آن تحقیقات است و این بیابان را به صورت بسیار جامع و علمی مورد تحقیق قرار داد.
از اینجاست که امسال نیز در چهارم دی ماه ۱۳۹۸ با همت جناب آقای دکتر مهران مقصودی رئیس موسسه جغرافیای دانشگاه تهران و به گرامی داشت یاد و خاطره دکتر مستوفی مجلسی برپا شد و در آن خاطراتی توسط همکاران، دانشجویان و خانواده وی بیان شد تا شرکت کنندگان به خصوصیات اخلاقی و علمی این استاد فقید بیشتر پی ببرند. در کنار این مراسم و سخنرانی ها هم با همت خانواده دکتر مستوفی وسایل و دست نوشته های ایشان به نمایش گذاشته شد.

حفاظت زیستی محیطی بیابان لوت

بیابان لوت زنده است! کدام یک از ما به این باور هستیم؟ برای این باور باید بدانیم که این زنده بودن یک حس است که در همه گستره وسیع لوت جاری است. حس زیبای زندگی در لوت ی که در همه جای آن می‌توان آن را با چشم دل دید. متاسفانه خیلی از کسانی که خود را دوستدار طبیعت می‌دانند نیز این روح زندگی را در بیابان ها ندیده اند و از همین جاست که مشکلات عدیده ای در حفاظت از طبیعت و استفاده از آن بوجود می‌آید. 

مدتی است که متاسفانه شاهد آلودگی های زیست محیطی بسیاری در بیابان لوت هستیم. با وجود آنکه این بیابان وسعت زیادی را با اقلیم های مختلف دارد، اما در حاشیه و عمق آن به صورتی بی رویه شاهد آلودگی هستیم.

بیابان لوت خالی است از همه چیز، برهوت است و جایی برای زندگی نیست! این ها تعریف ها و تعبیرهای مختلف از این بیابان است که ما را مجاز به هر رفتاری در این گستره زیبای طبیعت می‌کند. انگار که مجاز هستیم تا هر جا که برهوت بود و خالی، خود را مجاز برای تخریب های زیست محیطی بدانیم. 

بیابان لوت دارای طبیعتی خاص است و تا کنون به عنوان لوکیشن و محلی برای فیلمبرداری استفاده شده است. امسال هم دوباره همچون چند سال قبل که برای تولید فیلم و فیلمسازی با فیلمی از مجید مجیدی فیلمساز مشهور که با فیلمی زیبا به نام محمد رسول الله نگاه ها را به سمت خود کشاند. نمی‌خواهیم از فیلم و هزینه ها و تاثیر گذاری خوب آن در منطقه و دنیای اسلام بگوییم که همه حاکی از موفقیت فیلم و فیلمساز دارد. صحبت ما تنها از عواملی است پشت پرده که به عنوان تدارکات و عوامل لوکیشن ساز برای این بیابان آنهم پس از مدت‌ها دردسرساز شده‌اند. هنوز هم بعد از گذشت سال‌ها از ساخته شدن فیلم، لوکیشن آن در پهنه لوت در کنار کلوت ها پا برجاست و با هر طوفان و باد قطعه ای و قسمت از لوکیشن  جا مانده به پرواز در می‌آید و در بیابان پراکنده می‌شود. این تکه ها حتی در ریگ یلان با فاصله هوایی حدود ۴۰۰ کیلومتر هم دیده شده است. الان هم قرار است تا قسمت هایی از فیلم جدید داوود میرباقری نیز در حاشیه لوت و کلوت ها ساخته شود که برای این کار دوباره داستان ساختن لوکیشن مطرح می‌شود و آلودگی زیستی محیطی و احیانا تخریب قسمت هایی از بیابان اجتناب ناپذیر است. طبق شنیده ها عوامل فیلم هم اکنون در شهداد و روستاهای اطراف مستقر شده اند. بحث بر سر فیلم و فیلمسازی نیست و باید از داشته ها استفاده کرد، اما به چه قیمت؟ برای دست اندرکاران فیلمی چون محمد رسول الله با آن هزینه های میلیاردی و فروش خوب خود آیا امکان نداشته تا پس از تمامی برداشت ها بیابان را از لوکیشن باقی مانده پاکسازی نمایند؟ مجوزهایی که برای بودن عوامل فیلم در لوت داده می‌شود فقط برای برنامه سازی و فیلم برداری است و نباید همان کسانی که در این موارد دست اندرکار هستند پس از پایان هر پروژه، نظارتی بر اینگونه موارد داشته باشند؟ کاش با مستقر شدن عوامل فیلم سلمان فارسی موارد محیط زیستی نیز رعایت شود و بیابان لوت را که میراث طبیعی جهانی است را به درستی حفظ کنیم تا دوباره مثل دچار مشکلاتی در این زمینه نشویم. 

شهاب سنگ

در اینجا قصد نداریم تا از کلیات پیدایش و یا منشاء وجودی شهاب سنگ ها چیزی بگوییم! می‌خواهیم تا تنها برای آنکه موضوع شهاب سنگ به نوعی به بیابان های ایران به خصوص بیابان لوت برمی گردد کلیاتی را در این مورد بیان کنیم.
شهاب سنگ ها در برخورد با جو کره زمین و ورود به اتمسفر و در نهایت، سقوط بر روی زمین، دچار پروسه ای فیزیکی و شیمیایی می شوند و به دلیل شکل، جنس و رنگ خاص خود در مناطقی از کره زمین به راحتی پیدا می‌شوند. این سنگ های آسمانی در همه جای زمین پراکنده اند، اما تقریبا همه شهاب سنگ های یافت شده یا در قطب ها پیدا شده اند و یا در بیابان ها چرا که به دلیل فیزیک خاص خود و به خصوص رنگ تیره در میان یخ و برف و عرصه یک دست سفید قطب ها و همین طور در پهنه وسیع بیابان ها با رنگ روشن بستر قرار گرفته در آن بسیار خوب دیده و پیدا می‌شوند.
همان طور که ذکر شد شهاب سنگ ها بدون محدودیت در تمامی مناطق زمین می‌افتند اما به دلیل جنس خاص و ترکیبات آهنی خود با فرسایش شیمیایی و مکانیکی در عرصه هایی چون جنگل، کوهستان و رودخانه ها ماندگاری پایینی داشته و در مجاورت رطوبت، اکسید می‌شوند. علاوه بر آن به دلیل پوشش خاص این نواحی پیدا کردن آنها بسیار بعید است، در صورتی که در بیابان ها این کاوش ها اثر بخشی بالایی داشته و بسیار راحت تر میتوان آنها را به دلیل جنس و رنگ خاص خود شناسایی و پیدا کرد.
برای تشخیص و شناسایی شهاب سنگ ها با دقت به خواص فیزیکی آنها همچون رنگ، شکل، خاصیت مغناطیسی و چگالی، تا ۸۰ درصد مواقع به نتیجه درست می رسیم.
بد نیست بدانیم که در حدود ۹۵ درصد از شهاب سنگ ها دارای خاصیت مغناطیسی هستند که به مانند سنگ آهن به آهن ربا جذب می‌شوند و بقیه نیز چیزی در حدود یک درصد آهن دارند که به آهن ربا، میلی نشان نمی دهند. این شهاب سنگ ها از ماه و مریخ و از نوع شهاب سنگ های آکندریتی هستند  که به دلیل کمیاب بودنشان بسیار گران قیمت می باشند .
پوسته گداخته شده شهاب سنگ به دلیل سوختن در عبور از اتمسفر تیرگی خاصی دارد و بیشتر به شکلی چرم مانند در پوسته سنگ این سوختگی رخ می‌دهد که برخلاف رنگ داخلی روشنی که دارد، تیره رنگ است. ( تعداد کمی از شهاب سنگ ها در درون نیز به رنگ سیاه می باشند که به دلیل جنس کربنی آنها است.)
این سنگ های آسمانی بدون تخلخل هستند، به جز تعداد معدودی از شهاب سنگ هایی که از ماه به روی زمین افتاده اند و سنگ های دارای تخلخل را بیشتر در سنگ های آتشفشانی به دلایلی که در پست های قبل + ذکر شده مشاهده می‌کنیم.
از نظر شکل ظاهری،  شهاب سنگ ها بدون لبه های تیز هستند که یا در ورود به اتمسفر زمین لبه های آنها ذوب شده اند و یا در محل برخورد با سطح زمین این پریدگی رخ داده است. در ضمن اکثر شهاب سنگ ها دارای فرورفتگی هایی به مانند اثر و جای انگشت می‌باشند.
شهاب سنگ ها دارای چگالی بالایی هستند بین ۳ تا ۸ که برعکس آن در مورد سنگ آهن با چگالی پایین صدق می کند. پس با وجود این خصوصیات فیزیکی اگر در محلی درست به دنبال آنها بگردیم شانس خود را برای پیدا کردن یکی از این سنگ های منحصر به فرد و آسمانی چندین برابر کرده ایم. ضمنا بد نیست بدانیم ارزش مادی این سنگ ها زیاد است که اگر از جنس و منشاء خاص باشد نیز این ارزش بسیار بالاتر هم می‌رود. در بیابان لوت به دلیل گستردگی پهنه یکسان اقلیم های آن میتوان شانس بالاتری را برای پیدا کردن اینگونه سنگ ها داشت که شاید در دیگر مناطق این امر میسر نگردد. برای همین است که کاوشگران شهاب معمولا به دنبال یافتن این گونه سنگ ها وارد بیابان لوت میشوند.
مالکیت شهاب سنگ ها در کشور های مختلف متفاوت است. در کشور ما مالکیت آن با کسی است که آن را پیدا میکند. در کشور‌هایی چون افغانستان، ژاپن و تاجیکستان نیز فرد یابنده مالک آن است، اما در کشورهایی چون انگلیس، آمریکا و کشورهای اروپای غربی شهاب سنگ ها جزو اموال صاحب زمین به حساب میروند و در کشورهایی چون دانمارک و سوئیس این سنگ ها جزو اموال دولتی محسوب شده و یابنده، آن را به موزه تحویل می‌دهد و مبلغ معادل ارزش آن را دریافت میکند.
با همه این توضیحات شاید برای شما مشخص شود که چرا افرادی به دنبال این سنگ ها هستند و در کجا باید به دنبال آنها بود.
البته به یادتان باشد که صرفا با پیدا کردن شهاب سنگ شما به گنج نمی‌رسید و برای فروش آن باید در ابتدا با یک موسسه و یا دانشگاه معتبر در زمینه شناسایی شهاب سنگ ها ارتباط داشته و پس از بررسی های لازم و تعیین نوع و جنس و منشا آن، ارزش تقریبی برای آن، به ازای هر گرم آن را  بدست آورد و در مرحله بعدی نیز پیدا کردن مشتری دارای اهمیت است چرا که همه کس به دنبال اینگونه سنگ ها نیستند و بیشتر کسانی که در  دانشگاه ها بر روی این گونه اجرام آسمانی تحقیق میکنند و موزه ها و کلکسیون دارها به دنبال خرید می‌باشند.
در اینجا لازم است تا باز هم یاد آور شویم بیابان لوت و طبیعت آن در عین زیبایی، دارای مخاطرات زیادی است که باید با راهنما و داشتن تجربه بالا و تجهیزات مناسب به آن وارد شد و این سایت ورود به حریم بیابان لوت را بدون داشتن مجوز و راهنمای خبره توصیه نمی‌کند.

رود شور تنها رود دایمی دشت لوت

 

در بیابان لوت شبکه ای از آب های روان وجود دارد که در استان های خراسان، سیستان و بلوچستان، یزد و کرمان به صورت فصلی و یا دایمی جاری است. شبکه ای که وسعتی در حدود بیش از یک دهم مساحت کشور را شامل شده است ولی در این وسعت با کمبود شدید آب در آن عرصه مواجه هستیم که در مقایسه با سایر حوضه های آب های روان کشور قابل مقایسه هم نیست.
رود شور از شبکه آبهای روان و مسیل های زیادی سرمنشا گرفته و از شهرستان بیرجند در شرق، مسیل هایی به سمت جنوب غرب منحرف میشود و به شهرستان خوسف میرسد که به نام رود گز مشهور است و با پیوستن آن به شاهرود شبکه ابتدایی و اصلی رود شور تشکیل می‌شود. مسیل رود شور بعد از پیوستن به رود چاه سیخ، به سمت جنوب و جنوب غربی منحرف شده و از چاله های کویری زیادی میگذرد.

از مهم ترین شعبات غربی رود شور از شمال تا جنوب میتوان از رود هنار، رود نای بندان، مسیل چهل پایه، رود راور و شیرین رود نام برد.

مسیر رود
مسیر رود شور شمالی جنوبی بوده و هنگامی که به ابتدای حوضه انتهایی خود میرسد، مسیل های زیادی از آن جدا میشود و زبانه هایی به دالان شمالی کلوت ها کشیده شده و پس از تبخیر شدید در فصل گرم، طبقات نمکی به جای میماند. تمامی اینها ذکر شد تا با موقعیت رود شور آشنا شویم.
با بازدید میدانی که از ابتدای سال تا این گزارش در منطقه انجام شده مشخص است که مسیر رود شور تغییرات کلی پیدا کرده و در حال حاضر مسیر رود شور قبلی خشک است و رود شور در ۵۰۰ متر پایین تر در جریان است، همانطور که جریان اصلی رود شور در نقطه شکستگی جاده و تشکیل دریاچه جاری است و با وجود تبخیر و فرونشست آب هنوز دریاچه پر آب و در جریان است.
عمق دریاچه ایجاد شده بین ده تا پانزده متر بوده که با نشانه های آب روی کلوت های مسیر رودخانه در حال حاضر با وجود تبخیر و نشست آب حدود عمق به ده متر هم میرسد و هنوز هم جریان شمالی جنوبی به وضوح مشخص است.

وضعیت سال ۱۳۹۸
در اوایل امسال (سال ۱۳۹۸) بارندگی های زیادی در کل کشور روی داد که بیابان لوت هم از آن جدا نبود و به همین علت تنها رود دایمی بیابان لوت با سیلاب مواجه شد و طغیان کرد. در گذشته رود شور در انتهای حوضه خود به جاده ارتباطی شهداد به نهبندان میرسید و با توجه به جریان ملایم و حجم کم آب آن از زیر پلی کوچک جاده را پشت سر میگذاشت. با طغیان این رود در بارندگی ها مسیل های زیاد ایجاد شد و با حجم بالای آبی که به پست ترین نقطه از این جاده ارتباطی رسید پل های کم عرض و کم عمق نتوانست آب را به طرف دیگر جاده منتقل کند و با شکسته شدن پل ها و آب گرفتگی جاده و فرونشست آن جاده بسته شد و حجم زیاد این آب ها دریاچه ای کوچک اما عمیق را تشکیل داد.

علاوه بر همه مواردی که ذکر شده، از این موهبت طبیعی که در نزدیکی شهرستان شهداد (۵۰ کیلیومتری شهداد) بوجود آمده، میتوان استفاده کرد و از فرصت ایجاد شده بهره برد و آن را به توسعه صنعت گردشگری در استان کرمان تبدیل کرد. جاذبه ای که با تبلیغات مناسب میتواند در جذب توریست برای منطقه و مردم آن فرصت مناسبی باشد. لازم به ذکر است که راه ارتباطی شهداد به نهبندان هم که مسدود شده بود با عملیات راهداری استان و با صاف کردن دور دریاچه بهم ارتباط داده شده و باز شده است.

ریگ پنج انگشت

عارضه های طبیعی در گستره و پهنه طبیعت به خصوص در مسیر راه های قدیمی به عنوان نشانه هایی از راه و درستی مسیر دلالت داشته اند و این مهم در دورانی که خبری از تکنولوژی و ابزار های مسیر یابی نبوده حیاتی بوده و به مانند میل های راهنما استفاده می شده اند.
متاسفانه اکنون کمتر افرادی در پی شناسایی و دقت در این نشانه ها که از دیر باز برای ما از گذشتگان به اسم برده شده هستند که یکی از آنها ریگ پنج انگشت در لوت مرکزی است. جایی که در نزدیکی شهرستان شهداد و در مسیر راه قدیمی شهداد به خراسان بوده است.
این روز ها شاید خیل کسانی که از کنار این عارضه بسیار زیبا و طبیعی عبور میکنند زیاد باشد، اما حتی افراد بومی منطقه هم از نام آن حتی بی خبر هستند. ریگ پنج انگشت که از دور به مانند پنج انگشت انسان است در مسیر راه بوده و در نزدیکی حوض نادر که آن هم بارانداز و منزلی در این راه حساب می شده و حدود ۴۷ کیلومتر با خبیض فاصله دارد و در گزارشات جغرافیایی دکتر مستوفی از آن نام برده شده است.

پایان سفر به بیابان؟

سال ۱۳۹۷ هم به پایان رسید و با شروع فصل بهار و گرمای دوچندان پیش رو به ظاهر فصل بیابان به اتمام رسیده، اما این مورد برای ما و تیم ما آخر فصل و آخر سفر نیست! همان طور که در سال های قبل هم در تابستان و اوج گرما به عمق لوت سفر داشتیم. برای تحقیق در اقلیم بیابان لوت نباید به فصل و گرما یا خنکی هوا بسنده کرد بلکه باید در همه فصل ها این بیابان وسیع و اقلیم گسترده آن را مورد مطالعه قرار داد. پس با این اوصاف میتوانید بر روی کارهای تیمی گروه ما حساب کنید و چنانچه در هر زمان نیازی به سفر در عمق لوت را دارید با ما تماس بگیرید. تیم فنی و متخصص ما شما را در این امر یاری خواهند داد.