ملک محمد راهنمای بزرگ لوت و نوادگان او

هیچ وقت فکر نمیکردم میتوانم با نوادگان بزرگ راهنمای بیابان لوت رودر رو شوم ! نوادگانی که هنوز هم به مانند اقوام خود لوت را به درستی شناخته و هنوز هم در آن بدون نیاز به هیچ وسیله ای تردد میکنند.
این قوم ه عزیز بلوچ هایی که مثل کف دست این لوت ه عزیز را می شناسند.
سمت چپ ملک محمد ناروئی، نوه ملک محمد ه مشهور، راهنمای جغرافی دان و محقق اطریشی ، دکتر آلفونس گابریل در کنار آرامگاه پدر بزرگش ملک محمد.
محل آرامگاه ملک محمد در ۴ کیلومتری جنوب غرب روستای چاه حسین علی

محاسبه به روش غیر مستقیم یکی از بلندترین هرم های ماسه ای بزرگ ریگ یلان

محاسبه به روش غیر مستقیم یکی از بلندترین هرم های ماسه ای بزرگ ریگ با ارتفاع ۵۱۰.۳۳ متر

 

نحوه محاسبه و شرح آن از زبان آقای مهندس خاتمی که خود این کار را به انجام رسانده اند:
همانطور که آگاهید تعیین اختلاف ارتفاع بین دو نقطه (کف قیف تا راس هرم ) در بزرگ ریگ بدلیل صعب العبور بودن منطقه بسیار دشوار است به همین منظور ما جهت مشخص نمودن اختلاف ارتفاع از روش غیر مستقیم ، که این متد شامل دو مرحله است ، استفاده کرده ایم
روش برداشت :
ابتدا دوربین در ایستگاه (A) سانتراژ و زاویه ورتیکال نسبت به این نقطه و راس هرم قرائت میشود ( α ) .
سپس دوربین به نقطه ( B ) که در امتداد نقطه ( A ) و راس هرم ( C ) و در فاصله ای مشخص ( ۲۰۰ متری ) است ، انتقال و زاویه ورتیکال ( β ) قرائت میشود.

روش محاسبه :
α = 16.52138889°
β = 18.5930556°
L = 200 m
B^ = 180 – β
C1^ = 180 – α – B^
C2^ = 180 – β – 90°

آنگاه با استفاده از رابطه سینوسها در مثلثΔABC  طول CB محاسبه و سپس در مثلث ΔBDC اختلاف ارتفاع ΔH حساب میشود.
و در ضمن بدلیل هم تراز نبودن نقاط A و B اختلاف ارتفاع این دو نقطه در محاسبه ΔH که برابر با h است ، اعمال میشود.
∆H = ( L × Sin⁡(α) × Sin(β) ) / (Sin( β – α ) )
h = 7.09 +1.6

ارتفاع دوربین از سطح زمین برابر ۱/۶ متر و اختلاف ارتفاع بین نقطه A و B برابر 7.09 متر
که درنهایت با جایگزین کردن مقادیر در روابط به عدد 510.33 = H∆ خواهیم رسید و 510.33 = H∆ اختلاف ارتفاع لوکال کف قیف تا راس هرم است

ثبت جهانی بیابان لوت در اجلاس یونسکو

آیا میدانستید بیابان لوت نیز در یونسکو ثبت شده؟
دشت لوت بیست‌ و پنجمین بیابان بزرگ جهان است و این بیابان بزرگ بالاخره توانست در آمار ثبتی های یونسکو قرار گیرد.
تا کنون بیست اثر تاریخی از کشورمان ثبت جهانی شده اما هیچ اثر طبیعی در میان این فهرست در یونسکو قرار نگرفته و بالاخره در چهلمین نشت اجلاس یونسکو در سال ۲۰۱۶ و در شهر استانبول، بیابان لوت به عنوان اولین اثر طبیعی ایران به ثبت جهانی رسید. اطلاعات بیشتر را میتوانید از اینجا + بدست بیاورید.

احمد مستوفی پدر جغرافیای ایران

دکتر احمد مستوفی استاد جغرافیای دانشگاه تهران طی سال های ۱۳۱۷ تا ۱۳۵۶ بوده و ایشان بنیان گزار و نخستین استاد ژئومورفولوژی آن دانشگاه محسوب می شود که در سال ۱۳۷۲متاسفانه چشم از جهان فرو بسته است.
او در طی فعالیت تحقیقاتی اش توانست به تمامی نقاط کویری و بیابانی ایران سفر کرده و در همین راستا چندین کتاب در معرفی کویر و بیابان های ایران از وی بیادگار مانده که در حال حاضر علاوه بر آن ها، نقشه تهیه شده ایران توسط وی نیز یکی از مرجع های مهم در زمینه کویر شناسی و به خصوص حدود و مشخصات کویر های ایران به شمار می رود. ایشان در رابطه با کویر ها و بیابان های ایران تحقیقات کاملی را انجام داده اند که میتوانیم از آن ها به عنوان مرجع در این زمینه استفاده کنیم.
طبق تقسیمی که دکتر مستوفی در نظر گرفته قسمت اعظم ایران بین کوه های البرز و خراسان در شمال و همین طور کوه های مرکزی در مغرب و کوه های شرقی در مشرق شامل بیابان های ایران می گردد که در این بیابان ها ارتفاعاتی در جهات مختلف وجود دارد که دشت ها را به چند حوضه تقسیم کرده است.
مهم ترین ارتفاعات را میتوان بلندی هایی دانست که از دستگردان طبس شروع شده و بطور مقطع تا کوه های شمالی یزد ادامه دارد. این برجستگی ها به شکل پلی بین کوه های خراسان و کوه های مرکزی ایران قرار دارد و مجموعه بیابان های داخلی را به دو حوضه تقسیم می کند. حوضه شمالی که بزرگ تر است و در روی نقشه ها به عنوان دشت کویر نام گذاری شده و حوضه جنوبی را که به عنوان دشت لوت مشخص شده است.
ارتفاعات طبس و نای بند و راور در جهتی شمالی جنوبی، دشت لوت را به دو حوضه تقسیم کرده یکی حوضه شمالی غربی که کوچک تر و از سمتی به دشت کویر محدود است به نام لوت شمالی نام گرفته و حوضه جنوب شرقی که بزرگ تر بوده به لوت جنوبی معروف شده است.
در تعریف دکتر مستوفی کلمه های دشت و لوت و کویر به درستی مشخص شده اند که بد نیست به آنها نیز اشاره داشته باشیم.
دشت یک کلمه به ظاهر فارسی است که در ایران بسیار رایج استو به معنی سرزمین هموار و جلگه ای شکل است که غالبا در مقابل کلمه کوه بکار میرود و حتی به حوضه ها و چاله های بین کوه ها هم دشت گفته می شود، به مانند دشت مغان یا دشت لار یا دشت ارژن. پس کلمه دشت یک عارضه پستی و بلندی زمین در مفهومی بسیار وسیع است و الزاما همیشه یک جلگه هموار نیست، همان طور که به دامنه های پایین کوه ها نیز دشت می گویند.
کویر نام یک عارضه ناهموار نیست و در حقیقت می توان گفت کویر یک اصطلاح خاک شناسی است ! کویر می تواند در دشت یا جلگه و یا دامنه ها و همین طور دره ها هم باشد و به طور کل می تواند در همه جا دیده شود و در حقیقت پیدایش کویر تنها مربوط به جنس خاک و نم زمین است. کویر را میتوان زمینی نامید که در ترکیبات آن نمک به مقدار زیاد یا کم وجود دارد و برای زراعت مساعد نیست و براساس این تعریف بعضی از اصطلاحات و نام های ترکیبی از کویر که در کتاب ها و نقشه ها نیز بسیار می بینیم نادرست به کار رفته به مانند کویر نمک چرا که کویر بدون نمک وجود خارجی ندارد و یا حتی کویر لوت که با رویهم گذاشتن دو کلمه دشت و لوت اصطلاح دشت لوت مفهوم جغرافیایی بهتر و زیباتر از بیابان نمک یا کویر لوت خواهد داشت.
کلمه لوت که به عنوان دشت لوت در خیلی جاها بکار میرود. این کلمه فقط در بیابان های واقع در بین کرمان و سیستان و همین طور خراسان رواج دارد و در شهداد و نصرت آباد و یا بم وقتی سراغ از لوت را میگیرید مردم از جایی که بی آب و بی زندگی و وحشتناک است نام میبرند و حتی در شهداد که در حاشیه لوت واقع شده کسی لوت را نمی شناسد و به داخل آن نرفته و لوت را در طرف مشرق سیستان و در شمال خراسان در نظر میگیرند چرا که اهالی شهداد از راه های عبور دشت های اطراف خبر دارند و در هر آبادی یک یا دو راهنما برای عبور مسافران سراغ دارند!

دهانه آتشفشانی مه گوج در غرب قله بزمان

در آغاز شگفتی و زیبایی این دهانه از طریق عکس های هوایی و تصاویر گوگل ارث مورد توجه قرار گرفت . در سال ۱۳۸۰ بود که آقای مهندس مجید خاتمی طی پژوهش ی در گوگل ارث از این پدیده های زمین ساختی در ۸۰ کیلومتری غرب کوه بزمان مطلع گردید. که طبق تقسیمات استانی بنظر میرسید در استان سیستان بلوچستان واقع باشد. اما پس از رسیدن به منطقه متوجه شدیم در جنوبی ترین ناحیه استان کرمان و ۳۵ کیلومتر مانده به مرز سیستان و بلوچستان قرار داریم. طی تحقیقات مختلف از بخش زمین شناسی دانشگاههای کرمان ، سیستان و بلوچستان و خراسان مشخص گردید که هیچگونه اطلاع و گزارشی از این دهانه های بزرگ صورت نگرفته و نامی نیز برای آنها ثبت نگردیده است!
پس از حدود سه سال تحقیق و برنامه ریزی بالاخره یک تیم ۱۳ نفره از کویرنوردان کرمان و مشهد و تهران ، اماده شدیم تا به این ناحیه سفر کنیم. تیم در جنوبی ترین نقطه استان کرمان از جاده بم به ایرانشهر ، در تقاطع سه راهی جاده اصلی به سمت چاله ها تغییر مسیر داد و پس از طی حدود ۳۵ km به محل دهانه ها رسیدیم .
اعضای تیم به سرپرستی آقای مهندس مجید خاتمی عبارت بودند از آقایان جواد نظام دوست ، دکتر محمدرضا قطبی (زمین شناس) ، علیرضا میکاییلی ، جعفر فروردین ، حسن خاوری ، حسین نورزاده ، مصطفی تیمورزاده ، محمدرضا هروی ، بهمن ایزدی ، علیرضا حسن پور . مرضیه پیمانی و فرهنگ خاتمی.
گزارش دکتر قطبی به عنوان زمین شناس گروه و با بررسی تصاویر ماهواره‌ای منطقه، حدود ۱۲ اثر شبیه به این گودال قابل شناسایی گردیده بود که بیشترین ارتفاع دهانه مربوط حاشیه جنوب غربی (۱۲۴۰ متر) و کم ترین ارتفاع دهانه مربوط به حاشیه شمال شرقی دهانه ( ۱۱۵۴ متر) بوده و اختلافی حدود ۸۶ متر را نشان می‌داد.
عمیق ترین بخش مرکزی این گودال ارتفاع ۱۰۵۴ متری را نشان می‌داد و به این ترتیب عمق گودال مه گوج حدود ۱۹۰ متر تخمین زده می‌شد و قطر این گودال نیز در حدود ۶۰۰ متر.
پس از بازدید گروه نتایج بدست آمد و در اطراف دهانه سنگ های متنوعی از جنس بازالت و آندزیت و به مقدار کمتری داسیت مشاهده شد. اکثر بازالت ها دارای بافت متخلخل و بادامکی هستند که حفره های آنها اکثرا توسط کلسیت و سیلیس پر شده اند. وجود حفرات فراوان در سنگهای منطقه و متخلخل بودن آنها نشان از وجود گاز فراوان در ماگما تشکیل دهنده این سنگها بوده که هنگام خروج از ماگمای در حال سرد شدن در حاشیه جنوب غرب گودال که بیشترین ارتفاع را نیز به خود اختصاص داده تشکیل شده بود و در ضمن لایه‌هایی سنگی مشاهده شد که در نگاه اول رسوبی به نظر میرسیدند ولی پس از نمونه برداری متوجه شدیم که این لایه‌های سنگی رسوبی نبوده و متعلق به سنگهای آذرین بازالتی و آندزیتی بوده اند که حاکی از مراحل متفاوت عملکرد آتشفشانی دارند.
این نوع از آتشفشانها بدلیل شبیه بودن به لایه‌های رسوبی استراتوولکان نامیده می‌شوند.
در دامنه جنوب غربی گودال شاهد چین خوردگی لایه هایی بودیم که بیشترین میزان ریزش را نیز در همین بخش داشته و با توجه به این مسئله شاید بتوان دلیل چین خوردگی لایه ها را به این مسئله مرتبط دانست که بدلیل خالی شدن بخش‌های زیرین و فشار طبقات فوقانی این چین خوردگی ها به تدریج در طبقات فوقانی رخ داده است و طبق اظهار نظر افراد محلی نیز در سالیان گذشته بخش زیادی از این گودال توسط سنگهای ریزشی اطراف پر شده است.
با توجه به نوع سنگهای موجود در منطقه و همچنین شکل این گودال، می‌توان این گودال و انواع مشابه با آنرا در منطقه به پدیده‌های آتشفشانی بویژه آتشفشان بزمان نسبت داد. این دهانه آتشفشانی یکی از چندین دهانه موجود در منطقه است که بواسطه خالی شدن بخشهای زیرین و ریزش دهانه شکل زیبایی به خود گرفته است.

دومین اکسپدیشن ایران و روسیه

دومین اکسپدیشن مشترک دانشگاه های ایران و روسیه برای بررسی چاله های برخوردی شهاب سنگ ها در دشت لوت به سرپرستی آقای مهندس مجید خاتمی طی تاریخ های ۱۲ تا ۲۱ دی ماه ۱۳۹۵ در لوت مرکزی برگزار شد و تیم به نتایج بسیار خوبی در زمینه برخورد شهاب سنگ ها رسیدند .
لازم به ذکر است که این گونه طرح ها برای شناخت بهتر شهاب سنگ ها از جهت علمی و توسط محققین رشته های زمین شناسی و فیزیک میتواند به نتایج خوبی از لحاظ علمی منجر شود.
برای بدست آوردن اطلاعات بیشتر از این اجرام فرا زمینی نیاز به پیدا کردن آن ها و مطالعات دقیق در این زمینه الزامی است. این تحقیقات بیشتر در دانشگاه ها و توسط دانشمندان رشته های فیزیک و شیمی و زمین شناسی صورت می گیرد.
ایران نیز با مشارکت در این گونه طرح ها با دانشگاه های خارجی و دانشمندان مرتبط با آنها میتواند در طی این فرآیند به نتایج خوب دسترسی داشته و از نظر علمی نیز با همکاری مشترک اساتید ایرانی و خارجی دست آورد های خوبی را در این زمینه داشته باشد.

میل ها در لوت

در زمان های گذشته، عبور کاروان ها از بیابان لوت جز با همراه کردن بلد راه و مسیر یاب، آن هم بدون تکنولوژی و دستگاه های امروزی میسر نبوده و کاروان تنها با جلوداری بلد راه ها از لوت عبور میکردند که این افراد علاوه بر دانش ستاره شناسی برای گذر در شب از علایمی که برای عبور توسط راه بلد ها درست شده بود نیز در روز و شب  استفاده میکردند.
یکی از این نشانه ها، ستون های افراشته ای در دشت بوده که به نام میل مشهور است که در اندازه های مختلفی بسته به محل مورد استفاده درست می شده و معمولا از محل هر کدام، میل بعدی نیز قابل دیدن بوده تا مسیر امن و راه درست توسط کاروان دنبال شود.
این میل ها از مصالح آن زمان سنگ و ملاط ساروج ساخته میشده تا از خرابی توسط عوامل طبیعی هم چون باد و باران در امان باشد و چنان که تا زمان ما هم هنوز این  نشانه ها باقی مانده اند. یکی از این میل ها را در این + ویديو میتوانید ببینید که در مسیر قدیم کرمان به مشهد راه را علامت گذاری کرده است.

همکاری در جمع آوری اطلاعات بیابان لوت

در ابتدا باید عنوان کرد که این درگاه بر اساس اطلاعات جامع و کاربردی که جناب آقای مهندس مجید خاتمی در دسترس داشته و بر اساس اسناد و مدارک و نقشه های موجود از سالیان گذشته و کویر نوردان تنظیم شده و به روز رسانی خواهد شد . اطلاعات ی که ایشان به خوبی از آن آگاه بوده و بر اساس پیاده سازی آن ها بر روی لوت طی سالیان اخیر انجام داده اند و در حال گسترش آن ها می باشند و می تواند اطلاعات خوبی برای دست اندرکاران لوت و محققین باشد.
برای بهبود و دقیق تر بودن این اطلاعات از فیلم و عکس نیز بهره میبریم که در این زمینه از مجموعه عکس و فیلم جمع آوری شده آقایان فرهنگ خاتمی و سروش نفیسی نیز استفاده خواهیم کرد.
این گرد آوری یک کار تیمی است که تنها برای نشر اطلاعات لوت و آگاهی سازی علاقمندان شروع شده است.

سر آغاز و نام ه یاردانگ

کلوت يا ياردانگ هاى لوت يکى از ناهمواری هاى ويژه مناطق بيابانى ايران مى باشد که در سازندهاى مارنى در حوزه آبخيز بستر لوت در جنوب شرقى ايران واقع گرديده است و وسعتى به طول حدود ۱۲۰ کيلومتر و عرض ۸۰ کيلومتر را پوشش مى دهد. ياردانگ هاى لوت هر چند که در حال حاضر تحت تاثير فرسايش بادى انتخابى مى باشد ولى بررسى هاى فيزيوگرافى و ژئومرفولوژى نشان داده که هم فرآيند فرسايش آبى و هم فرسايش بادى در شکل گيرى آنها دخالت داشته اند.
مطالعات ژئومرفولوژى انجام شده بر اساس تفسير تصاوير ماهواره اى لندست، عکس هاى هوايى (مقياس 50000: 1 و 20000: 1) و بازديدهاى صحرايى نشان داد که دو لند فرم کاملاً مجزا در مناطق ياردانگ ها وجود دارند. يکى پشته ها و ديگرى راهروها. چهره پشته ها عمدتاً تحت تاثير دو نوع فرسايش آبى و بادى پرداخت شده اند به طوری که آثار فرسايش آبى به صورت فرسايش شيارى و آبراهه اى در بالاى دامنه پشته ها و آثار فرسايش بادى به صورت بادکندگى در بخش قاعده آنها ديده مى شود. راهروها به صورت فضاهاى خالى بين پشته ها قرار گرفته اند که سطح آنها را اشکال ريپل مارک (درشت دانه و ريزدانه) کفه هاى رسى- سيلتى و تپه هاى ماسه اى در ابعاد گوناگون پوشش داده اند. با توجه به مطالعات ژئومرفولوژى پشته ها و راهروها مشخص ميشود که باد غالب منطقه شمال غربى جنوب شرقى مى باشد. اثر باد غالب بر روى منطقه ياردانگ ها، اشکال زير را از شمال به جنوب بر جاى گذاشته است. شمال منطقه، ياردانگ هاى با تراکم و ارتفاع کم، بخش مرکزى، ياردانگ هاى با تراکم زياد و ارتفاع بيشتر و نهايتاً در جنوب منطقه تپه هاى ماسه اى طولى و هلالى شکل که حاصل عمل فرسايش بادى بر روى ياردانگ ها مى باشد وجود دارند.