علل حوادث رانندگی در بیابان و کویر
رانندگی در بیابان و کویر یکی از سختترین و در عین حال پرمخاطرهترین نوع رانندگی محسوب میشود. برخلاف جادههای آسفالته و شهری، محیط بیابانی و کویری شرایط منحصر به فردی دارد که اگر راننده از قواعد آن آگاه نباشد، میتواند بهسرعت به یک حادثه جدی تبدیل شود. در این مطلب، مهمترین علل حوادث رانندگی در بیابان و کویر را بررسی میکنیم تا علاقهمندان به سفرهای کویرنوردی و رانندگان حرفهای بتوانند با آگاهی بیشتری این مسیرها را طی کنند.
عوامل ایجاد کننده حوادث رانندگی در بیابان و کویر
- ناآشنایی با ماهیت متغیر سطح زمین و توپوگرافی منطقه بیابانی
سطح کویر و بیابان همیشه صاف و یکنواخت نیست. ترکیبی از شن روان، نمکزار، رس ترکخورده، تپههای ماسهای و گاهی نیز چالههای پنهان که در زیر لایه نازکی از خاک پنهان شدهاند، این محیط طبیعی را غیرقابل پیشبینی میکند. بسیاری از حوادث زمانی رخ میدهد که راننده با سرعت ثابت جادههای آسفالته وارد این سطوح میشود و یا با سرعت زیاد و اطمینان از خالی بودن مسیر خود از خودروهای دیگر به رانندگی میپردازد، در حالیکه هر تغییر بافت زمین نیاز به تغییر فوری در سرعت و زاویه فرمان دارد. غلتیدن خودرو در شیبهای ماسهای و گیر کردن در باتلاقهای نمکی از پیامدهای رایج این بیتوجهی است که رانندگان با تجربه نیز گاهی با یک لحظه غفلت دچار حادثه میشوند.
- عدم تنظیم صحیح فشار باد لاستیک
یکی از رایجترین اما کم توجهترین دلایل حوادث، فشار نامناسب باد تایرها است. در شن روان، کاهش فشار باد (معمولاً به نیمی از حالت جادهای) سطح تماس تایر با زمین را افزایش داده و از فرورفتن خودرو در شن و ماسه جلوگیری میکند. رانندگانی که این تنظیم را انجام نمیدهند، اغلب یا در شن گیر میکنند و برای بیرون آوردن خودرو دست به اقدامات پرخطر میزنند و یا در اثر فشار بالای باد و افزایش دمای سطح لاستیک، دچار ترکیدگی لاستیک میشوند. اتفاقی که شوربختانه در سرعتهای بالا میتواند به واژگونی خودرو نیز منجر شود.
- دمای بالا و فرسودگی زودرس قطعات فنی خودرو
گرمای شدید در بیابانها، بهویژه در فصل تابستان، فشار مضاعفی به سیستم خنککننده، لاستیکها، روغن موتور و ترمزهای خودرو وارد میکند. بسیاری از حوادث به این دلیل رخ میدهند که خودرو در میانه مسیر دچار داغ کردگی موتور، ترکیدگی شلنگهای خنککننده یا کاهش کارایی ترمز میشود و راننده در نقطهای دور از کمک، کنترل وضعیت را از دست میدهد. عدم بازدید فنی خودرو پیش از سفر، این ریسک را چند برابر میکند.
- طوفان شن (هبوب) و کاهش ناگهانی دید
یکی از خطرناکترین پدیدههای کویری، طوفان شن است که میتواند در عرض چند دقیقه دید را به کمتر از چند متر برساند. رانندگانی که غافلگیر میشوند و بهجای توقف ایمن در کنار مسیر یا پشت به باد، به رانندگی ادامه میدهند، در معرض خطر برخورد با موانع، خروج از مسیر یا برخورد با سایر خودروها قرار میگیرند. عدم بررسی پیشبینی هواشناسی منطقه پیش از حرکت، یکی از علل ریشهای این نوع حوادث است.
- گمشدن در مسیر و اتکای بیش از حد به مسیریابهای رایج
در بسیاری از مناطق بیابانی، پوشش اینترنت و GPS ضعیف یا قطع است. رانندگانی که صرفاً به نرمافزارهای مسیریاب روی گوشیهای هوشمند خود متکی هستند و نقشه فیزیکی یا شناخت کلی از منطقه را ندارند، در صورت قطع سیگنال ممکن است مسیر اصلی را گم کرده و وارد جادههای فرعی یا بیراهههای ناامن شوند. این وضعیت اغلب به تمام شدن سریعتر بنزین، ماندن در بیابان بدون آب یا تجهیزات و در نهایت تصمیمات پرخطر برای پیدا کردن راه خروج منجر میشود.
- خستگی، کم آبی بدن و کاهش تمرکز راننده
گرمای شدید و رطوبت پایین بیابانها باعث از دست رفتن سریع آب بدن میشود، حتی اگر راننده تشنگی را حس نکند. کم آبی بدن مستقیماً روی زمان واکنش، تمرکز و توان تصمیمگیری تأثیر میگذارد. بسیاری از رانندگانی که مسیرهای طولانی بیابانی را بدون توقف کافی طی میکنند، دچار افت هوشیاری لحظهای میشوند که در بیراهههای ناهموار و کم رفت و آمد بیابان میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد.
- سرعت نامتناسب با شرایط محیط
جادهها و بیراهههای خاکی و بدون علامتگذاری در بیابان، ظرفیت هشدار کمتری نسبت به جادههای اصلی و شناخته شده دارند. پیچهای ناگهانی، تغییر ارتفاع، یا عبور گلههای حیوانات بدون تابلوی هشدار هستند. رانندگی با سرعت بالا در چنین مسیرهایی، زمان واکنش را بهشدت کاهش میدهد و یکی از علل اصلی واژگونی خودرو در بیراهههای ناشناخته بیابانی میشود.
- نبود تجهیزات ایمنی و پشتیبان
بسیاری از حوادث ایجاد شده در بیابان، خودشان علت اصلی نیستند، بلکه نبود آب، سوخت اضافه، کیت کمکهای اولیه، وسیله ارتباطی ماهوارهای یا حتی جک لیفت و بیل مناسب برای بیرون کشیدن خودرو، یک مشکل کوچک را به یک بحران جدی تبدیل میکند. رانندهای که برای خروج از شن روان تلاش میکند اما تجهیزات لازم را ندارد، ممکن است ساعتها زیر آفتاب بیابانی بماند و دچار گرمازدگی شود.
- ورود به بیابان به صورت انفرادی و تک خودرو بدون اطلاعرسانی به دیگران
یکی از اشتباهات رایج، ورود به مسیرهای دورافتاده بیابانی و کویری آن هم به صورت تنهایی و تک خودرو است. بدون اطلاع دادن مسیر و زمان تخمینی بازگشت به فرد دیگر هیچگاه نباید این خطر را پذیرفت و تک ماشین وارد طبیعت به خصوص بیابان و کویر شد. در صورت بروز هرگونه خرابی یا حادثه، نبود اطلاع از موقعیت راننده و خودرو، زمان امدادرسانی را بهشدت طولانی میکند.
- نبستن کمربند ایمنی
یکی دیگر از اشتباهات رایج در رانندگی نبستن کمربند ایمنی خودرو است که شوربختانه بیشتر افرادی که به بیراهه نوردی اقدام میکندد دچار این خطا شده و از همین روی آسیبهای جدی جسمی به خود و سرنشینان خودروی آسیب دیده وارد میشود. الزام در بستن کمربند ایمنی به خصوص در حوادث جادهای و خارج از آن میتواند تا حد بسیاری آسیب وارد شده به سرنشینان خودرو را کاهش دهد. بیرون افتادن و پرت شدن از داخل خودرو به بیرون آن هم به دلیل نبستن کمربند ایمنی خطرناکترین و غیرقابل جبرانترین آسیبها میتواند باشد. ضربه به قفسه سینه و برخورد سر سرنشینان به شیشه جلو و کنار نیز از آسیبهای جدی در حوادث رانندگی است.
جمعبندی برای مطلب حوادث رانندگی در بیابان و کویر
حوادث رانندگی در بیابان و کویر معمولاً نتیجه ترکیبی از چند عامل هستند:
- ناآشنایی با طبیعت متغیر زمین
- آماده نبودن فنی خودرو
- بیتوجهی به شرایط جوی
- کمتجربگی در مدیریت ریسکهای محیطیبخش بزرگی از این حوادث با آموزش صحیح، آمادهسازی خودرو پیش از سفر، همراهداشتن تجهیزات ضروری و رانندگی محتاطانه، کاملاً قابل پیشگیری است. بیابانگردی میتواند تجربهای فوقالعاده در اقلیم بیابانی باشد، به شرطی آنکه با آگاهی و احترام به قوانین نانوشته طبیعت انجام شود. یادمان باشد که اتفاقات ناگوار یکباره پیش میآید و از قبل خبر نمیکند. جان انسانها ارزشمند است و با رعایت نکات ایمنی میتوان از این گونه حوادث که اجتناب ناپذیر است بتوان پیشگیری کرد.
