گوجار، قبر حاجی، قبر خارجی نام مکانهایی است که در بیابان لوت، به مرور زمان از یادها رفته و کمتر کسی است که دیگر از مکانهایی این چنین اشراف و اطلاع داشته باشد. شوربختانه از این نامها و این مکانها تنها در کتابهای و یادداشتهای مورخین و جغرافیدانان قدیم دیده میشود.
گوجار، قبر حاجی، قبر خارجی کجاست و به چه معنا؟
هر سه این نامها منزلگاههایی را شامل میشده که در راهی بسیار کهن و از یاد رفته قرار داشته و گوجار، قبر حاجی، قبر خارجی همه از نشانههایی این راه بوده است.
You might also like
ابن حوقل در سطری چنین نوشته که از بارسک تا قبر خارجی یک منزل است که سراسر راه سنگهای کوچک به رنگهای گوناگون از سفید به رنگ کافور تا سبز چون شیشه دیده میشود و هیچ گیاهی در این منطقه از بیابان وجود ندارد!
در جایی دیگر از راهی کهن نام برده شده که شناخته شده نیست و از راه خبیص (شهداد) به خراسان در گدار باروت جدا میشده و به سمت مشرق و شمال شرق ادامه مییافته و به آبادی ده سلم میرسیده است. (شمال شرق بیابان لوت)
در این راه که نامی برای آن پیدا نکردهایم به مکانهایی به عنوان اطراقگاه و منزلگاه کاروانیان میرسیم که شوربختانه به دلیل عدم استفاده و دور افتادگی از راه و سپس جاده اصلی از یادها رفتهاند. اسامی به مانند کال گوشه، کوچه، پشته جگویر، بالازرد، پشته پنج فرسخ و همینطور گوجار، قبر حاجی، قبر خارجی. راهی گالیندو انگلیسی و سپس زایلر از هیات نیدر مایر آلمانی و بعد از آن نیز دکتر گابریل از آن گذشتهاند. راهی بسیار قدیمی که شاید از قبل از صدر اسلام نیز وجود داشته ولی هیچیک از جغرافیدانان و مورخان نامی از آن به درستی نبردهاند و تنها به اشاراتی از آن اشاره کردهاند. ابن حوقل، المقدسی و اصطخری از آنها در کتابهای خود به صورت بسیار مختصر به نوعی از گوجار، قبر حاجی، قبر خارجی و دیگر اسامی یاد شده نام بردهاند.
راه ذکر شده در قدیم محل تردد عابران راه نه کاروانیان، شترداران و سوداگران حواشی لوت شمالی بوده که گندم و گوسفند را برای فروش یا معاوضه با خرمای خبیص از این راه از ده سلم به خبیص منتقل میکردند. گوجار را به منزلگاهی اشاره کردهاند که قبل از گوشه کال در راه ده سلم قرار دارد و در کتاب سون هدین مستشرقی که برای اکتشاف و دسترسی راههای بیابانی اشتیاق زیاد بنا به ماموریت محوله خود داشته نیز این چنین گفته: از ده سلم به دقال ۶ فرسخ زمین هموار و دو دسته تپه در شمال با گیاه فراوان، از دقال به کوچه ۵ فرسخ بیابانی با ریگ و شن، تا گوجار ۷ فرسخ زمین ماسهای و گلی و بعد از آن از گوجار تا لب شور نیز ۳ فرسخ و تا باغ اسد ۲ فرسخ و تا چشمه ده سیف نیز ۶ فرسخ راه است.
دکتر مستوفی نیز گوجار را محلی درست بعد از رود شور و گدار باروت دانسته که بعد از جدایی از راه خراسان (بیرجند) در انحرافی از کنار برجستگی دماغه تپه گندم بریان به شمال راه اصلی را رها کرده و به سمت شرق و جنوب شرقی متمایل میشود. راه به گفته دکتر مستوفی در داخل چالهای است و به سمت شمال جبهه دشت مرتفع شکافته و مسیلهایی از این جبهه وارد چاله میشود که مکان گوجار در محل ورود یکی از این مسیلهای به چاله (گمانه زنی میشود چاله منظور چاله لوت است) قرار دارد.
مکان گوجار در کنار تپههای کلوت است و نامی است که هیچ منشا و معنایی ندارد، البته در کنار محل این منزلگاه تپه کوچکی بیضی شکل مطابق تصویر قرار دارد که ارتفاعی حدود ۱/۵ متر و طولی حدود ۲ متر دارد که به مانند گور و قبری میماند که در بلندی بنا شده است که به آن گور خارجی و یا گور حاجی نیز گفتهاند. گوجار احتمال دارد که نام و واژه تغییر شکل داده شده همان گور خارجی یا گور حاجی است که گمانهزنی میشود در طی سالها و چرخیدن در بیان کلمات به نامی نامانوس چون گوجار درآمده است.
(بدنیست بدانیم در شهرستان راور استان کرمان نیز گیاه و بوتهای بیابانی را گوجار مینامند و روستایی در شمال غرب این شهرستان نیز با نام گوجهر شناخته میشود)
نشانهای برای راهی کهن گوجار، قبر حاجی، قبر خارجی
در کنار قبر خارجی تپهای به شکل ابولهول قرار دارد که در شرق آن نیز روی تپه کلوتی یک برجستگی میبینیم که به صورت حصار و قلعهای نمایان است. از گوجار تا بارسک حدود ۳۰ کیلومتر مسافت است که همه این نشانهها و مسافتها را میتوان این چنین دانست که گوجار محل برخورد راه جنوبی لوت که شاخهای از راه نو است با راه خبیص به ده سلم است و از گوشه کال (پوزه کال) حدود ۲۰ کیلومتر فاصله دارد.
