دیگ رستم

دیگ رستم روستایی است در حاشیه بیابان لوت قسمت شمالی و در کنار روستای نایبند که خود با قرار گرفتن در جاده دورافتاده راور به طبس از دیده‌ها مهجور است چه برسد به این روستا که بنا به کوچکی خود از دیده‌ها نیز پنهان است. دیگ رستم در انتهای استان خراسان جنوبی و ۱۲ کیلومتری روستای نایبند در ۲۴۰ کیلومتری شهرستان طبس قرار دارد که با داشتن چشمه آب‌گرم دارای شهرت خاصی شده است. چشمه‌ای با آب معدنی سوزان و سبز رنگ که با عبور از جویباری کوچک حرارت خود را از دست می‌دهد تا به استخر کوچکی بریزد و به دلیل گوگردی بودن خود دارای اثر شفابخشی دردهای بیماری‌های روماتیسمی است. این چشمه به عنوان یکی از دیدنی‌های استان خراسان جنوبی به شماره ۳۲۶ در فهرست میراث طبیعی ملی ایران ثبت شده است. در حقیقت دیگ رستم چشمه‌ای است مربوط به دوره نئوژن دوره سوم زمین شناسی با بازه زمانی حدود ۲۰ میلیون سال قبل که در نزدیکی خود در بیابان، سطحی پوشیده از سنگ‌های بازالتی را خواهیم دید که در سطح وسیعی را دربرگرفته است. این سنگ‌ها حاصل فعالیت گسل نایبند است که در اواخر دوره دوم زمین شناسی به روی زمین پراکنده شده‌اند.
نام دیگ رستم به دلیل صدای قل‌قل آبی است که از حفره‌ سنگ‌ها و از زیر صخره‌ها به گوش می‌رسد و تداعی کننده صدای آب جوش در دیگ است که همراه با نام رستم پهلوان اسطوره‌ای شاهنامه در میان مردم منطقه از کهن مشهور و نام‌گزاری شده است.

عکس استخر دیگ رستم برگرفته از اینترنت است

پی‌نوشت:
دیگ رستم واحه‌ای است در نزدیکی روستای نای‌بند در جاده ترانزیتی استان کرمان به خراسان جنوبی که دارای سه چشمه‌ کم آب، گرم، ولرم و سرد است که درهم می‌آمیزد و به حوضچه‌ای ریخته می‌شود که از دیر باز برای آبتنی رهگذران مورد استفاده بوده است

خوسف

شهرستان خوسف در استان خراسان جنوبی و ۳۶ کیلومتری غرب شهرستان بیرجند در حاشیه بیابان واقع شده است. خوسف یکی از قدیمی‌ترین شهرهای خراسان جنوبی بوده و در منابع تاریخی از آن با نام‌های خسف، خسب و خوسف یاد شده است. به نظر می‌رسد ریشه کلمه خوسف در زبان گرجی و به معنی زمین‌زاده بوده و توسط مهاجران گرجی که در این منطقه پیش از دوره اسلامی ساکن شده بودند نام گرفته است و از این جهت قدمتی بیش از شهرستان بیرجند دارد.
مقبره ابن‌حسام شاعر قرن نهم هجری بر بلندای حاشیه شهر واقع شده است و علاوه بر زعفران، زرشک، انار، عناب، سنجد، بافت قالی در نقشها، طرحها و رنگهای متنوع نیز از کشت و صنایع دستی آن به شمار می‌رود.
این شهرستان از قدیم بر سر چند راه مهم واقع شده که یکی راه اصلی خوسف به بیرجند است و دیگری راهی که به بیابان لوت شمالی رسیده که از آن طریق به روستای نایبند و شهرستان راور منتهی می‌شود، ضمن آنکه این شهرستان در ابتدای راه بیابانی بیرجند به خبیص قرار گرفته است که شرح آن در پست‌های قبلی + آمده است.

آبخوان‌داری

آبخیزداری و آبخوان‌داری با ارائه راهکارهای پیشگیرانه کنترل و بهره‌برداری از رواناب‌ها و سیلاب‌ها در بخش‌های مختلف حوزه‌های آبخیز می‌تواند، با جلوگیری و کاهش خسارات سیل و تهدید بارش‌های موسمی که باعث هدر رفت آب و همین‌طور فرسایش خاک می‌شود را به فرصتی مناسب تبدیل کرده و کشور را در دوره‌های خشکسالی با کمترین تنش ناشی از کاهش نزولات جوی مهیا سازد.
هرگاه میزان برداشت آب یک کشور بیشتر از ۴۰ درصد کل منابع آبی تجدیدپذیر آن باشد، این کشور با بحران شدید آب مواجه بوده و هر چقدر این درصد کاهش یابد، میزان تنش آبی در آن کشور کمتر خواهد بود. متاسفانه حدود ۳۰ درصد از بارش‌های کشور در ۷۰ درصد از مساحت آن روی می‌دهد، آنهم در زمان‌هایی که نیازی به آن بارش‌های برای مصارف کشاورزی نیست، از این جهت با توجه به وجود خشکسالی و بروز سیلاب‌ و رواناب‌ها در کشور، ضرورت آبخیزداری و آبخوان‌داری به عنوان بهترین و علمی‌ترین روش مدیریت پایدار منابع آب، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کند.
بخش عمده تأمین آب در ۱۶ استان بیابانی کشور از طریق قنات بوده که وابسته به جریان‌های زیرسطحی در بستر مسیل‌ها و آبراهه‌ها است. دوام و استمرار این جریان‌ها و ارتباط آن با میزان رواناب‌ها و سیلاب‌های جاری شده در بستر و سطح آبراهه‌ها و مسیل‌ها، نگاه جدی‌تر ما به آبخیزداری و آبخوان‌داری را می‌طلبد که با اتخاذ روش‌های ساده و قابلیت مشارکت‌پذیری در جوامع محلی می‌تواند، ضمن کاستن از هدر رفت آب‌های موجود در کشور و بازگرداندن آنها به چرخه تولید کشاورزی و صنعتی، باعث تقویت و بهبود وضعیت آبخوان‌ها شده و از فرونشست زمین نیز جلوگیری کند، مضاف بر اینکه گام بسیار مؤثری در احیا و توسعه جنگل‌ها و مراتع به شمار می‌رود.
کلیپ کوتاه این پست می‌تواند نقش آبخیزداری در حوزه آبخوان را به درستی اما ساده نشان دهد.

کمپ

به صورت معنای کلمه، کمپ در طبیعت را می‌توان یک فعالیت تفریحی در فضای باز طبیعت دانست که در آن یک یا چند نفر در محلی خارج از مکان زندگی خود نسبت به برپایی محلی برای اسکان موقت و شب‌مانی خود را آماده می‌کنند.
اقامت موقت در طبیعت سرشار است از احساسات روحی و آزادی فکر که در زندگی‌های شهری کمتر وجود دارد و بدون هیچ‌گونه واسطه‌ای می‌توان به یک آرامش موقت و نسبی با دوری از استرس زندگی‌های شهری رسید. آرامشی که در کنار خود با کسب تجربه‌ای متفاوت از آن‌چه در زندگی همیشگی فرد وجود دارد به فرصت‌های یادگیری تبدیل می‌شود. یادگیری برای همکاری و کار تیمی، مسئولیت‌پذیر بودن، پختن غذا با امکانات حداقلی، یافتن محلی مناسب و امن برای کمپ و اسکانی موقت، روش روشن کردن آتش و حتی در بعضی موارد یادگیری برای کمک‌های اولیه که با بالابردن اعتماد به نفس فرد می‌تواند در این تجربه یک یا چند روزه همراه فرد باشد.


برای برپایی کمپ  در طبیعت نیاز است تا به یک سری قانون نیز پابند باشیم. قوانینی که با احترام به طبیعت و با کمترین ضربه‌ای چه آگاهانه و یا بدون آگاهی به آن دست یابیم.
بر خلاف سایر کشورها متاسفانه در ایران مکان مشخصی برای کمپ زدن در طبیعت وجود ندارد. همین موضوع سبب شده تا توریست‌ها و گردش‌گران در هر منطقه‌ای از طبیعت که به نظرشان مناسب است کمپ بزنند و مشکلات متعدد و گوناگونی نظیر لطمه به محیط زیست و آلودگی زیستی، محیطی گریبان‌گیر بسیاری از مناطق زیبای ایران شده است. آسیب‌هایی که اگر مکان‌های مشخصی برای کمپینگ تعریف شده بود می‌توانست خطر کمتری برای محیط زیست کشورمان داشته باشد.
از مواردی که برای کمپ کردن در طبیعت باید رعایت شود، می‌توان به سرفصل‌هایی  اشاره کرد:
زباله های خود را در طبیعت رها نکنیم و با خود به مراکز دفع زباله برگردانیم.
عدم استفاده از ظروف یکبار مصرف تا تولید زباله‌ها به کمترین حالت ممکن برسد.
استفاده از مواد قابل بازیافت به طبیعت، تا در صورت بجا گذاشتن آنها، اطمینان داشته باشیم که کمترین آسیب را به اکوسیستم منطقه وارد کرده‌ایم.
بهره بردن از انرژی خورشیدی که علاوه بر صرفه‌جویی در مصرف انرژی، کمترین آلودگی زیستی محیطی و همین‌طور آلودگی صوتی را دارد.
مکان یابی مناسب برای کمپ که باید حداقل ۵۰ متر با رودخانه‌ها، چشمه‌ها و سایر منابع طبیعی و رویشگاه‌های گیاهی فاصله داشته باشد تا مبادا این منابع ارزشمند دچار آلودگی‌های ناخواسته ما شوند.
رعایت اصول برپایی آتش در منقل‌های مخصوص و یا تهیه آتش‌دان با سنگ در جایی که رویشگاه گیاهی نباشد.
مطمئن شوید که محل کمپ شما نزدیک به قلمرو و یا محل عبور حیوانات وحشی نباشد.
در جنگل و زمان بارندگی به زیر درختان نروید چرا که برعکس آنچه به نظر میرسد شما بیشتر خیس می شوید.
از چادر زدن در نزدیکی رودخانه‌ها و یا دریا خودداری کنید چون احتمال آن است که آب در هنگام شب و مد دریا بالا بیاید و یا سیلابی در بالادست رودخانه در جریان بوده و به شما برسد.
در کوهستان و یا مناطق صخره‌ای، مکان‌هایی که احتمال ریزش سنگ وجود دارد، از برپایی کمپ خود‌داری کنید.
علاوه بر موارد یاد شده که به صورت خلاصه درج شد بد نیست به لوازم مورد نیاز برای کمپ در طبیعت که می‌توانید به همراه داشته باشید بپردازیم.
چادر مناسب بسته به شرایط آب و هوایی و دمای منطقه و تعداد نفراتی که از آن استفاده می‌کنند.
کیسه‌ خواب و زیر انداز آن که برای یک خواب راحت بسیار مهم است تا سرمای زمین به بدن شما در موقع خواب منتقل نشود.
صندلی مخصوص کمپ که برای استراحت و شب‌نشینی از واجبات شما خواهد بود.
لوازم پخت و پز و آشپزی در طبیعت
چراغ مناسب برای روشن کردن محل کمپ
آتش دان برای کمترین آسیب به محیط طبیعی، خاک منطقه و رویشگاه گیاهان
جعبه کمک‌های اولیه برای اتفاقات ناگهانی و اورژانسی
طناب کوه‌پیمایی مناسب
چراغ قوه مناسب و هدلایت
بیل و یا بیلچه مناسب برای تهیه آتش، توالت صحرایی و موارد دیگر
همه این موارد به صورت کلی و عمومی در تمامی شرایط اقلیمی برای کمپ زدن در طبیعت کارایی دارد و بدیهی است که برای هر منطقه و شرایط اقلیمی و آب و هوایی نیاز به همراه داشتن وسایل و تجهیزات مناسب الزامی است.


در اینجا نیز به آگاهی رسانی به برپایی کمپ و سفر در بیابان و موارد مورد توجه در این خصوص می‌پردازیم.
چیزی که در سفرهای بیابانی از ضروری‌ترین موارد است آب می‌باشد که بهتر است بسته به نوع مصرف خود و همراهان نسبت به تهیه و همراه داشتن آن بیشتر از مصرف روزانه و برای مدت زمان پیش‌بینی شده، دقت لازم را داشته باشیم.
با توجه به تعریق و تعرق بدن در بیابان که منجر به از دست دادن آب بدن خواهد شد باید نسبت به نمک‌دار کردن غذاهای خود آن هم برای جبران از دست دادن سدیم و پتاسیم بدن اقدام کنیم، علاوه بر آن می‌توان با مصرف میوه‌هایی چون موز و زردآلو و همین‌طور آجیل خشک و آب لیمو نیز کمبود آب را جبران کرد.
بهتر است در طول روز به خصوص بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعد از ظهر از قرار گرفتن در تابش مستقیم نور خورشید به دور باشیم و پوشش مناسب را بر تن کنیم. از لباس‌های آستین بلند و کلاه برای جلوگیری از تابش مستقیم خورشید استفاده کنیم.
مار، عنکبوت، عقرب، مارمولک‌ها و حشرات مختلف در بیابان وجود دارند. سعی کنید ضمن آگاهی از نوع رفتاری این خزندگان و حشرات در فصل‌های مختلف به حریم محیطی آن‌ها تجاوز نکنید تا از خطر گزیدگی در امان باشید.
در سفرهایی که مقصد شما بیابان است باید به صورت گروهی و با تجهیزات مناسب وارد منطقه شوید و بدانیم که در بسیاری از این مقصد‌های بیابانی نیاز به کسب مجوز از نهادها و ارگان‌های حراستی و امنیتی است که باید قبل از سفر نسبت به تهیه آنها اقدام شود.
به دلیل سختی مسیر بیابانی لازم است تا سفرها با خودروهای دو دیفرانسیل انجام شود که خود علاوه بر داشتن مهارت‌های لازم نیاز به رعایت یک سری باید‌ها و نباید‌ها است. ورود با حداقل ۳ خودرو و حداکثر ۶ خودرو و برای کمتر آسیب دیدن خاک و پوشش گیاهی و همین طور عبور خودروها در یک خط الزامی است.
محل کمپ را دور از رودخانه‌های فصلی در بیابان انتخاب کنید و با بررسی وضعیت آب و هوایی از طوفان‌های شن دوری کنید و علاوه بر آن خود را آماده مواجهه با این طوفان‌ها کنید.
به دلیل دور بودن مناطق بیابانی از جاده‌ها و شهرها نیاز است تا در صورت امکان به تهیه موبایل‌های ماهواره‌ای اقدام کنید تا در صورت بروز حادثه نسبت به اطلاع و کمک رسانی اقدام کنید. در این رابطه خط مسیر خود را به همراه تعداد روزهای پیش‌بینی شده سفر به اطلاع پشتیبان تیم رسانده تا در صورتی‌که در زمان مقرر از بیابان خارج نشدید تیم پشتیبان نسبت به اعزام کمک اقدام کنند.
اینها همه موارد مختصری بود که برای کمپ زدن در طبیعت و به خصوص بیابان یادآوری شد. بدیهی است سفرهای طبیعت گردی نیاز به تجربه و علم داشته و لازم است تا با کسانی هم‌سفر شوید که به آنها اشراف کامل داشته باشند.

بزرگ‌ترین بیابان

آخرین سرزمین، قاره جنوب با تعریفی که در پست‌های قبل + در خصوص بیابان کردیم، پهناورترین بیابان جهان است و رکورددار سردترین دمای ثبت شده بر روی زمین با دمای منفی ۹۰ درجه سانتی‌گراد در زمستان، سطح این بیابان پهناور تقریبا به صورت کامل از یخ پوشیده شده است و بادهایی با سرعت بیش از ۳۰۰ کیلومتر در ساعت امکان هرگونه چرخه حیات گیاهی را در این سرزمین پهناور غیر‌ممکن ساخته است. در اول دسامبر سال ۱۹۵۹ میلادی و توسط ۱۲ کشور معاهده قطب جنوب Antarctic Treaty وضع گردید که تعداد کشورهای متعهد امروزه به ۵۴ رسیده است. در این پیمان + توافقی حاصل شده است تا جنوبگان به دور از سیاست‌ و فعالیت‌های نظامی دولت‌ها و بدون مالکیت کشوری، تنها برای فعالیت‌های تحقیقاتی مورد استفاده قرار گیرد. طبیعت دست نخورده، سرمای زیاد، جریان باد، امکان مشاهده بهتر آسمان، حجم بزرگ یخ‌ها، سقوط شهاب‌سنگ‌ها و ده‌ها عامل دیگر تنها بخشی از علت‌هایی است که قاره جنوبگان به یک مرکز تحقیقاتی بزرگ و بین‌المللی تبدیل شود.

بیابان‌های دنیا

با تغییرات فراوان اقلیمی که در سطح جهان در حال پیش‌روی است، گسترش بیابان‌ها به همراه گرمایش زمین از تهدیدهایی هستند که در آینده نزدیک، جامعه بشری را دستخوش تغییرات فراوان خواهد کرد و این تغییرات نتیجه‌ای جز تهدیدی جدی برای مردم جهان نخواهد داشت.
کشور ما ایران در منطقه‌ معتدله خشک شمالی و در عرض متوسط روی کره زمین در ناحیه جنب استوایی واقع شده که همه اینها با فاصله‌ای که از اقیانوس‌ها و جریانات هوایی خاص دارد باعث شده تا آب و هوای کشورمان خشک باشد، ولی با توجه به عوارضی چون ارتفاعات بلند در شمال و غرب و پستی‌های فراوان چون دشت‌های مرکزی کشور و مجاورت با دریای کاسپین و خلیج فارس، اقلیم‌های گوناگونی را با آب و هوای متنوع و چهار فصل در کشور داریم.
با این حال و به دلایلی هم‌چون چرای مفرط دام‌ها در مراتع، قطع درختان، تبدیل اراضی کشاورزی به مناطق مسکونی، کاهش بارش نزولات جوی که باعث خشکسالی‌ شده و توانسته سطح آب دریاچه‌ها و تالاب‌ها را نه تنها کم، بلکه به خشکی رساند. وجود دو بیابان بزرگ یکی کویر مرکزی و دیگری بیابان لوت که تقریبا در وسط کشورمان قرار گرفته و تاکنون بدون برنامه‌ریزی مناسب رها شده‌اند، همگی سبب شده است تا گسترش بیابان به معنی بیابان‌زایی از هشدار به واقعیتی نزدیک تبدیل شود.
همه اینها از مواردی است که نشان می‌دهد باید دانش و آگاهی خود را درخصوص بیابان بیشتر کنیم و با این اقلیم خاص آشنایی بیشتری داشته باشیم.
بیابان کجاست؟ و وقتی صحبت از بیابان است دقیقا ما در مورد چه اقلیمی بحث می‌کنیم؟


بیابان‌ که در لاتین به آن Desert گفته می‌شود، مناطق خشک بوده که بارش نزولات جوی در آن بسیار کم است و به همین دلیل شرایط زندگی و حیات برای اکثر گیاهان و جانوران در آن مناطق بسیار دشوار است. لازم به ذکر است که با وجود این شرایط سخت، بیابان‌ها خود زیستگاه‌های غنی با طیف گسترده‌ای از جانوران و گیاهانی دارد که به شرایط آب و هوایی سخت عادت دارند و بد نیست بدانیم چیزی حدود یک میلیارد نفر از ساکنین این کره خاکی نیز عملا در مناطق بیابانی زندگی می‌کنند.
همان‌طور که در پست‌های قبل عنوان شد + بر اساس تعریفی که ولادیمیر کوپن + اقلیم‌شناس آلمانی در سال ۱۹۱۸ به عنوان معیار منطقه‌ای بیابانی، آن هم بر اساس میزان بارندگی و دمای هوا مطرح کرد، بیابان سرزمینی است با هوای گرم که میزان بارندگی سالیانه آن کمتر از ۲۵۰ میلی‌متر باشد.
بر همین معیار و همین‌طور مکان جغرافیایی، بیابان‌ها را می‌توان به چهار دسته آب و هوایی تقسیم کرد، بیابان‌های گرم و خشک، بیابان‌های نیمه خشک، بیابان‌های ساحلی و بیابان‌های سرد (همان‌طور که در این تقسیم بندی مشخص شده، آن هم بر خلاف تصور رایج که بیابان‌ها را همواره خشک و داغ می‌دانند، بیابان‌های سرد نیز وجود دارند. بزرگترین بیابان داغ جهان، صحرای بزرگ آفریقا است که دمای آن در طول روز به بالاتر از  ۵۰ درجه سانتی‌گراد نیز می‌رسد، اما برخی از بیابان‌ها مانند بیابان گُبی (Gobi) در آسیا و نیز بیابان جنوبگان در قطب جنوب، همواره سرد هستند.)
جانوران بیابانی برای بقا دمای بدن خود را پایین نگاه داشته تا آب کمتری از دست بدهند و بسیاری دیگر از این جانوران شب‌ فعال بوده تا از گرمای روز به دور باشند و شب‌ها به شکار و فعالیت خود ادامه می‌دهند.
گیاهان بیابانی هم گاهی برای سال‌ها بدون آب به حیات خود ادامه می‌دهند و برخی از گیاهان در اقلیم خشک، رشد بسیار بالایی در قسمت ریشه پیدا کرده تا بدین وسیله از آب موجود در اعماق زمین استفاده کنند و سایر گیاهان از گونه کاکتوس‌ها، برای ذخیره و نگهداری آب با استفاده از هنرهایی در فیزیولوژی اندامی خود به این مهم رسیده‌اند.

برعکس آنچه ما می‌پنداریم، بیابان لوت به صورت آماری در بین بیابان‌های دنیا از نظر وسعت، رتبه بالایی ندارد و از نظر آمار در رتبه ۲۴ام جدول بزرگ‌ترین بیابان‌های دنیا قرار گرفته است.

در این رده بندی جنوبگان (Antarctica) به عنوان بیابانی در قطب جنوب، به وسعت ۱۴ میلیون و ۲۴۵ هزار کیلومتر مربع جایگاه اول را کسب کرده است. جنوبگان، دورترین قاره‌ی روی زمین است که در نزدیکی قطب جنوب واقع شده است. به‌طور کلی، این بیابان، خشک‌ترین، بادخیزترین و سردترین بیابان بر روی زمین به حساب می‌آید. کل بیابان قطب جنوب، صحرایی‌ است با میزان بارش کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر در سال و دمایی معمولا بسیار سرد که ممکن است در زمستان تا منفی ۸۹ درجه سانتی‌گراد نیز برسد و در تابستان نیز در برخی مواقع در نواحی ساحلی خود تا بالای ۱۵ درجه سانتی‌گراد، به‌ همین دلیل هیچ‌کس به‌طور دائمی در این منطقه ساکن نبوده و ساکنانی که به‌طور موقت از کشورهای مختلف آن‌ هم در کمپ‌های بسیار پیشرفته و تحقیقاتی زندگی می‌کنند، محققان، دانشمندان و کارکنان این کمپ‌ها می‌باشند.
بیابان قطب شمال (Arctic) به وسعت ۱۳ میلیون و ۹۸۵ هزار کیلومتر مربع، دومین بیابان بزرگ جهان است. بخش‌هایی از این بیابان تحت کنترل کشورهایی چون کانادا، دانمارک، نروژ، روسیه، سوئد و ایالات متحده آمریکا می‌باشد. بارش در این منطقه معمولا به‌ صورت برف بوده و دمای هوا در زمستان نیز تا کمتر از منفی ۴۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.
در رتبه‌های بعدی، صحرای بزرگ آفریقا (Sahara) با وسعت ۹ میلیون و ۶۵ هزار کیلومتر مربع& بیشتر سطح آفریقای شمالی به ‌جز نواحی حاصلخیز مغرب، کوهستان‌های اطلس و کرانه‌های ساحلی در مجاورت دریای مدیترانه را در برگرفته است. بیشتر بخش‌های صحرای بزرگ آفریقا از هامادا یا همان دشت‌های ریگی و همین‌ طور تپه‌های شنی بزرگ تشکیل شده و سطح زمین این بیابان، دائما توسط وزش بادهای مختلف در حال تغییر شکل است. قسمت مرکزی این بیابان بسیار خشک است و به‌ علت کمبود بارش، هیچ گیاهی تقریبا در آنجا رشد نمی‌کند. رود نیل به عنوان بزرگ‌ترین رودخانه در آفریقا نیز در امتداد این بیابان جریان دارد. بیابان عرب (Arabian Desert) به وسعت ۲ میلیون و ۳۳۰ هزار کیلومتر مربع در مناطق دوردست آسیای غربی واقع شده که قسمت بیشتری از شبه ‌جزیره‌ عربستان را در بر می‌گیرد و کشورهای یمن، عمان، اردن و عراق را احاطه کرده است. مرکز این بیابان یعنی ربع‌الخالی به معنی خانه‌ خالی وسیع‌ترین شن‌زار را روی زمین تشکیل می‌دهد. آب و هوای این بیابان بسیار خشک است و بارش سالیانه باران در آن به‌طور متوسط حدود ۱۰۰ میلی‌متر در سال است. بیابان گُبی (Gobi) به وسعت یک میلیون و ۲۹۴ هزار کیلومتر مربع در آسیا واقع شده است و بخش‌هایی از شمال و شمال غربی چین را فرا گرفته و تا جنوب مغولستان ادامه می‌یابد. با توجه به اینکه بیابان گُبی، در جهت مخالف رشته کوه هیمالیا قرار دارد، جریان بادی برای وجود ابرهای باران‌زا از اقیانوس هند به سوی آن وجود نداشته و این بیابان در اصطلاح یک بیابان سایه باران است. به این معنی که در آن، کوه‌های اطراف اجازه‌ی ورود ابرها را نداده و در نتیجه بارشی در این بیابان‌ وجود ندارد. بیابان کالاهاری (Kalahari Desert) به وسعت ۹۳۲ هزار کیلومتر مربع در حقیقت یک ساوانا به معنی دشت بی‌درخت است که در جنوب آفریقا واقع شده است و بخش‌هایی از کشورهای نامیبیا، بوتسوانا و همین‌طور آفریقای جنوبی را در بر می‌گیرد. بیابان بزرگ ویکتوریا (Great Victoria Desert) به وسعت ۵۶۹ هزار کیلومتر مربع با وجود تپه‌های شنی فراوان، بزرگ‌ترین بیابان در قاره استرالیا است. این بیابان از جنوب استرالیا تا غرب این قاره گسترده شده و در طول زمستان، دمای هوا تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد در آن پایین می‌آید، در حالی که دمای هوا در تابستان مابین ۳۲ الی ۴۰ درجه سانتیگراد است. میزان بارش باران در این صحرا سال به سال متفاوت است، ولی به‌طور کلی این میزان با مقدار ۲۰۰ الی ۲۵۰ میلی‌متر در سال ثبت شده است. بیابان پاتاگونیا (Patagonian Desert) به وسعت ۵۱۸ هزار کیلومتر مربع بزرگ‌ترین صحرای آمریکای جنوبی درکشور آرژانتین است که قسمت‌هایی از آن تا کشور شیلی نیز گسترش پیدا کرده است. بیابان پاتاگونیا از شرق به اقیانوس اطلس و از غرب به کوه‌های آند متصل است. این مکان، یک بیابان سرد است که درجه حرارتش از ۱۲ درجه سانتی‌گراد تجاوز نمی‌کند و دمای معمول این منطقه تنها ۳ درجه سانتی‌گراد است. بیابان سوریه(Syrian)  به وسعت ۵۱۸ هزار کیلومتر مربع یک بیابان واقعی و استپی به معنی جلگه‌ی وسیع بی‌درخت است که در شبه‌ جزیره‌ عربستان و در ناحیه‌ی سوریه واقع شده است. بیابان سوریه مناطقی از کشورهای سوریه، اردن، عراق و عربستان سعودی را در بر می‌گیرد. بیابان گریت بیسین (Great Basin Desert) بزرگ‌ترین بیابان در ایالت منحده آمریکا است که وسعتی برابر با ۴۹۲ هزار کیلومتر مربع داشته و از شرق با رشته‌کوه‌های راکی، از غرب با دامنه‌ی سیرا نوادا، از جنوب با بیابان‌های سونورا و موهاوی و با فلات کلمبیا از سمت شمال هم‌ مرز است. این بیابان نیز با میزان بارندگی ۱۷ الی ۳۰ سانتیمتر در سال، بیابانی سرد محسوب می‌شود.

سیل و سیلاب

سیل و سیلاب را می‌توان جزو یکی از پدیده‌های طبیعی همچون رانش زمین، زلزله، سونامی، آتش‌فشان و دیگر موارد نام برد که به معنای طغیان و روان شدن جریان زیاد آب در خارج از بستر رودخانه است که معمولا پس از بارندگی‌های شدید و در یک بازه زمانی کوتاه یا بلند روی میدهد. پس در حالت کلی به طغیان کردن آب رودخانه‌ها و زیر آب رفتن پهنه زیادی از زمین را سیل می‌گوییم که با این تعریف لغوی می‌توان سیل را به سه دسته کلی تقسیم بندی کرد.

  • سیل‌های ناگهانی که بر اثر بارش باران‌های زیاد و به صورت ناگهانی به دلیل عدم جذب آب در زمین و نبودن پوشش گیاهی مناسب در هر منطقه‌ای امکان بروز و پیش‌روی دارد که معمولا همراه با رعد و برق فراوان است و در بازه زمانی کمی رخ می‌دهد.
  • سیل رودخانه‌ای که با پرشدن ظرفیت آبی رودخانه (دبی رودخانه‌) رخ داده و با بالا رفتن وسر‌ریز شدن آب از خط مرگ رودخانه شاهد آن هستیم که بسته به شدت باران در بالا دست خطرات فراوانی را حتی بدون بارش باران در منطقه آبخیز خواهیم داشت.
  • سیل ساحلی که به دلیل طوفانی شدن دریا و یا پس از سونامی‌های (زمین‌لرزه‌های کف دریا و اقیانوس‌ها) رخ داده شده در دریا و اقیانوس‌ها رخ می‌دهد و همچنین در بعضی موارد جزر و مد شدید آب و جاری شدن آب از دریا به ساحل رخ می‌د‌هد.

سیل و سیلاب در کشور ما طی سالیان اخیر به دلایلی زیاد، چه خطای انسانی و چه تغییرات اقلیمی افزایش یافته و باطبع خسارات زیادی را به مردم وارد کرده است. از آنجا که خشکی و خشکسالی در سال‌های اخیر به همراه تغییرات اقلیمی در کشورمان رخ داده است، علاوه بر خشکی خاک، کم بودن پوشش گیاهی زمین نیز باعث عدم نفوذ آب به خاک و درنتیجه افزایش آب‌های سطحی و روان شدن‌ آن‌ها می‌شود که نتیجه‌ای ویرانگر، در جاری شدن سیلاب‌ها پدید می‌آید. سیلاب‌ها با توجه به دلایل گفته شده حجم زیادی از خاک را شسته و همراه خود به داخل بستر رودها برده و این مهم سبب کاهش ظرفیت جاری شدن آب رودها می‌شود. همین‌طور رسوباتی که به پشت سدها و بندهای خاکی از طریق آنها می‌رسد نیز از ظرفیت مخزن  سدها کم کرده و باعث فشار به دیواره سدها و بندها شده که نتیجه‌ای جز شکستن آنها و طغیان آب را نخواهد داشت. بد نیست بدانیم سیلاب‌ در بیابان و مناطق پست بیشتر از جنگل‌ها و مناطق ساحلی جریان داشته و تاثیرات مخرب بیشتری را در حوزه آبریز خود می‌گذارد. از جمله عوامل انسانی که باعث تشدید خسارات و بحران می‌شود می‌توان ساختمان‌سازی‌های بسیار در کناره‌ و داخل رودها  دانست که باعث کاهش مقدار ظرفیت جاری شدن آب در رودها می‌شود که بالطبع سیلاب پدید می‌اید. از طرفی گاهی سیل‌ها و سیلاب‌ها به صورت طبیعی و دوره‌ای جریان پیدا می‌کند که دلیل ایجاد دشت‌های سیلابی می‌شود، دوره‌هایی که سیکل پدید‌ آمدنشان حتی تا چندین دهه نیز ادامه دارد.

برای محاسبه احتمال جاری شدن سیلاب‌ها نیاز است تا برآوردی بر پتانسیل بارش باران و نحوه توزیع آن در یک منطقه که به آن حوزه آبریز گفته می‌شود را داشته باشیم. مقدار آبدهی یا سطح آب رودخانه‌ها برحسب زمان توسط منحنی‌هایی به نام هیدروگراف نشان داده می‌شود که توسط آنها با تعیین مرزهای دشت‌های سیلابی توسط عکس‌های هوایی، برای تعیین آبرفتها و شناسایی اشکال ایجاد شده توسط سیلاب‌های قبلی همچون پادگانه‌ها و گودال‌ها میسر است، اما با همه اینها نمی‌توان زمان دقیقی از پیش‌بینی وقوع سیل را در نظر داشت و تنها احتمال وقوع سیل را می‌توان برای منطقه بارش در نظر گرفت.
در موقع بروز سیل نقش پوشش گیاهی و جنس خاک در کنترل و مهار سیلاب بسیار مهم است، چنانچه با برخورد سیلاب به درختان و پوشش گیاهی پایدار در منطقه از سرعت جریان آن کاسته و همین‌طور نوع خاک نیز  می‌تواند در جذب هرچه بیشتر آب تاثیر گذاشته تا از حجم آن کاسته شود. توجه به هشدارهای هواشناسی در هر منطقه و اهمیت دادن به آنها می‌تواند در کمتر شدن خسارات وارده بسیار مهم و کارآمد باشد.

در هنگام بروز سیلاب نیاز است چنانچه در جاده بودید، با حفظ خونسردی از جاده‌های هموار برای رسیدن به مکان امن استفاده کنیم و اگر در محاصره سیل واقع شدیم، لازم است تا به بلندترین نقطه که دور از حاشیه رودخانه‌ها است پناه ببریم.
چنانچه در هنگام وقوع سیلاب در خودرو قرار داشتیم، باید با دنده سنگین و به آرامی حرکت کرده و بدانیم ترمز‌های خودرو به خوبی کار نخواهد کرد تا به محل امن و دور از طغیان آبها برسیم.
لازم است بدانیم چنانچه آب سیلاب، از محدوده نیمه ارتفاع چرخ‌های خودرو شما بالاتر رفت خودرو را رها کرده و به نقاط بالادست روید چرا که سیلاب به راحتی ماشین را از زمین بلند کرده و همراه خود می‌برد.
اگر ارتفاع آب به سطح اگزوز خودرو شما رسید با حفظ آرامش خود از تعویض دنده اجتناب کنید، چرا که با عوض کردن آن مکشی درون لوله اگزوز ایجاد شده و آب به درون موتور کشیده می‌شود و  خودرو شما را خاموش می‌شود.
چراغ مه شکن عقب را روشن نکنید، انعکاس نور آن در آب با نور چراغ ترمز تداخل کرده و خودرو عقبی را دچار سردرگمی می‌کند.
با روشن کردن فلاشر می‌توانید خطر را برای خودروهای دیگر اعلام نمایید.
اگر خودرو شما در سیلاب خاموش شد، وقت خود را برای استارت و دوباره روشن کردن آن هدر نداده و آن را ترک کنید تا به محل امن برسید.
با بیرون آمدن خودرو از سیلاب چندین بار ترمز گرفته تا لنت‌ها خشک شده و ترمز خودرو به عملکرد صحیح خود برسد.
پس از سیل معمولا خزندگانی چون مار از لانه‌های خود بیرون آمده و باید مراقب آنها باشید.
امکان دارد در گل و لای به جای مانده از سیلاب اشیا تیز قرار داشته باشد که بایستی بدون مراقبت از پاها به درون آنها نرویم.
امداد به دیگران و خودرو‌ها رو برعهده تیم امداد و نجات هلال احمر بگذارید، چرا که آنان به خوبی آموزش و راه‌کارهای مناسب را تعلیم دیده‌اند.
هیچگاه در کناره رودخانه‌ها و مسیل‌ها اطراق نکرده و از خط مرگ رودخانه پایین‌تر نباشید.
اگر خانه شما در محاصره سیل قرار گرفت نسبت به قطع کردن برق و گاز اقدام کنید.

خبیص

شهرستان شهداد در شمال شرقی شهر کرمان و در حاشیه بیابان لوت قرار دارد که این موقعیت بر اهمیت جغرافیایی و تاریخی این شهرستان کوچک افزوده است. شهرستانی که با نام قدیم خود یعنی خبیص، نامی که از دیرباز به آن مشهور بوده تاکنون که نامی زیبا چون شهداد برخود گرفته است، مبین اهمیتش برای شروع و پایان سفرهایی به درون بیابان لوت است. این شهرستان در نزدیکی بسیاری از عارضه‌های بیابان لوت قرار گرفته و علاوه بر آن از دل تاریخ تاکنون، دارای نشانه‌هایی از تمدنی قدیم و همین‌طور هویتی برای ایران کهن و منطقه خاورمیانه است.
تاریخی که در این شهرستان کوچک ثبت شده پیش از هزاره چهارم میلاد و حتی قبل‌تر از آن به استناد یافته‌های باستان‌شناسی آنچنان کهن است که خود در تاریخی مبهم گم شده است. شهداد علاوه بر گورهای باستانی، قلعه‌ها و کاروانسراهایی از تمام دوران‌ها و همین طور قرار گرفتنش در نزدیکی عوارض طبیعی خاص همچون رود شور به عنوان رود دایمی بیابان لوت، تپه بازالتی گندم بریان، کلوت‌های افسانه‌‌ای، جنگل‌های نبکا و به تازگی هم در نزدیکی دریاچه جوان لوت که از سال ۱۳۹۸ دوباره پس از نیم قرن حاصل از طغیان رودشور در بالادست، ایجاد شد و به مرور رو به خشکی رفت قرار دارد. اهمیت تاریخی شهرستان شهداد در این گستره بزرگ بیابانی چنان است که می‌توان گفت بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی، یکی از کهن‌ترین تمدن‌های بشری را در خود جای داده بوده است که حداقل از ۴۵۰۰ سال پیش محل سکونت و همین‌طور تجارت در بین سرزمین‌های دوران گذشته بوده است.
جالب آن است که با پیدا شدن درفش شهداد، قدیمی‌ترین پرچم فلزی جهان شاید بتوان گفت که به حلقه‌های گم شده تمدنی قدیمی بین شرق آسیا و بین‌النهرین نزدیک‌تر شدیم. تمدنی که بدیهی است از این منطقه تا جیرفت تحت سیطره آن بوده است که با عملیات تفحص باستان‌شناسان در یک گور کهن پیدا شد و با یافتن آن دوباره این شهرستان توانست، اهمیت مکانی و تاریخی خود برای جهانیان بر سر زبان‌ها اندازد و خبیص را به نمایشی دوباره بگذارد.
نام خبیص به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی خود که بین راه‌های بزرگ تاریخی و کهن دروازه‌ای برای ورود به سیستان و بلوچستان و همین طور خطه خراسان از کرمان بوده که در تمامی کتاب‌های تاریخی و جغرافیایی و همینطور سفرنامه‌های متعدد ذکر شده است. هر آنچه هست سندیتی در مورد اقوامی که در این شهر زندگی می‌کرده‌اند در دسترس نیست و انگار به گونه‌ای در هجوم و تاخت و تازی تاریخی همه آنچه نیاز برای هویت‌شناسی قومی در این مکان است از بین رفته است و آنچه در حال حاضر از هویت تاریخی و قدیم مردمان این شهر بدست می‌آید، نشانه از مردمان یزد و کرمان قدیم است که برای تجارت و یا خرید ملک از حدود سیصد سال پیش در شهداد ساکن شده‌اند. مردمان ساکن شهداد عموما باغدار بوده و باغات مرکبات و نخلستان‌ها در این شهرستان باعث مشهور شدن خرما و همین‌طور پرتقال شهداد شده است.
سالیان درازی است که دیگر صدای زنگوله‌ شتران از کاروانیان در این شهر کوچک به گوش نمی‌رسد، اما هنوز هم شهداد اهمیت خود را حداقل برای بیابان‌نوردان و کاوش‌جویان از دست نداده است چرا که یکی از مسیرهای اصلی رسیدن به بیابان لوت است، در این گذر بیننده به سادگی شاهد عوارضی زمین‌شناسی گوناگون است که در جای دیگر، چه در ایران و چه در دیگر کشورهای جهان نمی‌تواند ببیند.

 

مراسم ششمین سال‌روز ثبت جهانی بیابان لوت در کرمان برگزار شد

مراسم ششمین سال‌روز ثبت جهانی بیابان لوت در کرمان برگذار شد. امسال پس از یک دوره طولانی از همه‌گیری کرونا در باغ موزه صنعتی کرمان این نشست برگزار شد. این هم‌نشینی با حضور فعالان گردشگری و همین‌طور علاقمندان بیابان لوت، توسط تیم گردشگری سارلوت + و پایگاه میراث جهانی بیابان لوت و با حمایت اداره میراث فرهنگی کرمان، کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی، اداره ارشاد اسلامی کرمان، باغ موزه صنعتی کرمان رقم خورده بود. در این مراسم که به پاس‌داشت خدمات ارزنده دکتر احمد مستوفی جغرافی‌دان فقید ایرانی که طی سالهای ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۱ برگزار شده بود، دکتر مهران مقصودی مدیر پایگاه جهانی بیابان لوت و ریاست موسسه جغرافیای دانشگاه تهران با توضیحاتی در خصوص داشته‌های ما در این بیابان عزیز از دکتر مستوفی و تلاش‌های ایشان قدردانی کرد و در ادامه با فرزند دکتر مستوفی به صورت مجازی ارتباط تصویری برقرار شد. از دیگر قسمت‌های این برنامه رونمایی از نقاشی قاب مانند تابلوی نقشه لوت بود که توسط عفت تلکو به دور این قاب نقشه ترسیم شده بود و به نوعی از اقوام و فرهنگ مردمان منطقه لوت در باستان حکایت داشت. تیم گردشگری سارلوت توانست بر شایسته برگزار کردن این نشست به همراه همکاران خوبمان در پایگاه میراث جهانی لوت کرمان کوشا باشد. در پایان این مراسم  شهداد کلانتری پور هم به عنوان موسس سارلوت با تشکر خود از حضار، از اهمیت این بیابان گفت و سپس از پیش‌کسوتان و فعالان گردشگری در عرصه بیابان لوت تقدیر و تشکر به عمل آمد.
گروه یاردانگ نیز با دریافت لوح تقدیر و تشکر از مدیر پایگاه جهانی لوت آقای دکتر مقصودی معرفی و مورد حمایت قرار گرفت.

فیلم و عکس از میثم تاج‌آبادی مستندساز گروه سارلوت

پس از آن حضار از نمایشگاهی که از وسایل، عکس‌ها و تجهیزات دکتر مستوفی در دهه ۴۰ با همت خانواده دکتر مستوفی جمع‌آوری شده بود بازدید کردند. این نمایشگاه تا پنجشنبه ۳۰ام تیرماه از ساعت ۱۰ الی ۱۹ در باغ موزه صنعتی کرمان برای بازدید علاقمندان قابل دسترسی است. آدرس محل نمایشگاه +

رتیل خورشیدی یا شتری

تنگ رتیل یکی از تنگه‌های مشهور و بلندترین تنگه بیابان لوت است. همان‌طور که در این پست + از آن گفتیم، تنگ امیر، تنگ خشک رود، تنگ خسک رود و تنگ جله رود از نام‌های دیگر و قدیمی این تنگه زیبا است که با دیده شدن گونه‌ای از رتیل‌ها در این تنگه در دهه‌های گذشته، نام تنگ رتیل هم متاسفانه به نام‌های دیگر تنگه اضافه شد.

بدیهی است باید این تنگه را با داشتن نامی کهن و صحیح که در سفرنامه‌ها ذکر شده با نام تنگ خسک رود و یا خشک رود نام برد و یا حتی جوله رود که نامی برگرفته از واژهای بلوچی است و از اسامی متفرقه برای این عارضه زمین شناختی و همین طور برای دیگر عارضه‌ها و مکان‌ها خودداری کرد.

رده عنکبوتیان ( Arachnida ) از جانوران بی‌مهره شامل راسته‌های عنکبوت‌ها، عقرب‌ها، کنه‌ها و هیره‌ها می‌باشد و رتیل Camel Spider نام عمومی خانواده‌ای از عنکبوت‌هاست که علاوه بر تفاوت‌های زیادی که با آنها دارند، بیشتر در مناطق گرمسیری و بیابانی یافت می‌شوند. می‌توان گفت تمامی گونه‌های رتیل شکارچی بوده و بیشتر با استفاده از کمین به شکار می‌پردازند. رتیل‌ها با وجود اندازه کوچک خود دارای آرواره‌های قوی بوده که به همین جهت می‌توانند طعمه‌های هم اندازه خودشان و یا بزرگ‌تر را به راحتی کشته و بخورند.‌ رتیل‌ها نیز مانند سایر عنکبوتیان دارای ۴ جفت پا هستند که آنها را قادر می‌سازد با سرعت بسیار زیاد بدوند. بسته به نوع گونه، اندازه رتیل‌ها از ۲٫۵ تا ۳۰ سانتی‌متر متغیر است.
در حقیقت رتیل‌ها را می‌توان، عنکبوت‌های چاق و پشمالویی دانست که نسبت به سایر عنکبوت‌ها، به دلیل بزرگی و شکل خود ترس بیشتری در مردم ایجاد می‌کند. رتیل به رنگ‌های مختلف زرد، قهوه‌ای و یا سیاه وجود دارد و پشم‌های روی بدن‌ آن‌ها، خیلی کوتاه‌ و گاهی کمی بلند می‌باشد.
رتیل‌ها به دلیل داشتن قلاب‌هایی در انتهای پاهای خود می‌توانند از سطوح به راحتی بالا رفته و به اشتباه تصور می‌شود تا حتماً باید از بالا بیافتد تا بتواند سم خود را با گزش وارد بدن طعمه کند، همچنین گفته می‌شود که رتیل‌ها به سمت نور یا آتش جذب می‌شوند که در واقع این نور نیست که آنها را جذب می‌کند، بلکه حشراتی هستند که به طرف نور جذب شده‌اند و رتیل‌ها برای شکار آنها به سمت نور یا آتش می‌رود.
در حالی که هنوز آمار دقیقی از میزان آمار مرگ و میر انسانی ناشی از گزش رتیل در دست نیست می‌توان گفت که بیشتر رتیل‌ها برای بی‌خطر بوده و تنها گزش رتیل و زهر آنها گاهی می‌تواند ناراحتی‌های شدید و دردآوری را در طی یک دوره چند روزه به وجود بیاورد.

در ایران رتیل‌ها بیشتر در مناطق گرم و خشک و بیابانی کشور یافت می‌شوند و در نقاط مختلف رتیل‌ها را به اسامی مختلف می‌شناسند که از آن جمله شترزنک به معنای گزنده شتر است. گذشتگان باور داشتند رتیل‌ها در شب شترها را در خواب گاز می‌گیرند که البته چنین اتفاقی نادر بوده و یک باور رایج اشتباه است تا آن جا که شتر داران قدیمی شهداد شهرستانی در حاشیه بیابان لوت نیز می‌گویند علت نامگذاری آن به رتیل شتری، شباهت رنگ این رتیل با شتر است. جالب است بدانیم که حتی علی‌رغم قیافه‌ی ترسناک رتیل‌ها، این جانوران معمولا حمله نمی‌کنند، اما وقتی مورد تهدید قرار گیرند عقب می‌نشینند و با درآوردن صدایی شبیه فش فش، حالتی شبیه به حمله به خود می‌گیرند که بیشتر جنبه تهدید و ترساندن حمله کننده دارد.
بعضی اوقات مریضی شدید در اثر گزش رتیل دیده شده و سرگیجه و تهوع برای شش تا هشت ساعت پس از گزیدگی اجتناب‌ناپذیر است. این گزش‌ها همچون گازگرفتگی بوده و با وجود آرواره‌های قوی آنها سبب  درد زیاد و در‌پی آن احتمال انتقال بیماری‌های میکروبی نیز از طریق این گزش است که به اشتباه به عوارض ناشی از سم و زهر رتیل نسبت داده می‌شود که صحیح نمی‌باشد. زهر رتیل‌ها بسیار کم بوده و تنها برای طعمه خود مورد استفاده قرار می‌گیرد. آن چه مسلم است این است که بعد از هر گزشی به وسیله هر عنکبوت یا رتیلی، بیمار را باید به پزشک برسانید تا از آسیب‌های احتمالی پس از گزش جلوگیری به عمل‌ آید چرا که گاهی گزش عنکبوت‌ها یا رتیل باعث ایجاد حالت آلرژی و حساسیت می‌شود، و در برخی موارد نیز به دلیل وجود انتقال بیماری‌های میکروبی به مانند کزار باید تحت نظر و پیگیر در مراکز درمانی بود.
اولین بار رتیل خورشیدی یا شتری در صحراهای عراق شناسائی شد و بعداً در شن زارهای جنوب غربی آمریکا و مکزیک هم دیده شد و مورد مطالعه قرار گرفت. ( لینک فیلم جالبی از این رتیل که در یوتیوب و با ف ی ل ت ر ش ک ن میتوانید ببینید + ) شاید هرگز نام رتیل خورشیدی یا رتیل شتری مطرح نمی‌شد اگر نیروهای نظامی ایالات متحده به خاطر جنگ عراق به حوالی خلیج فارس و کشور عراق نرفته بودند و از این حشره‌ی خارق‌العاده تصاویری تهیه نمی‌کردند. نام این حشره زمانی بر سر زبان‌ها افتاد که یک رتیل بزرگ به درون کیسه خواب یکی از سربازان آمریکایی رفته و در شرایطی که آن مرد خواب بود او را گاز گرفت. نام واقعی این رتیل، به صورت کلی سولیفوگا (ArachnidSolifugae) است. کلمه سولیفوگا در زبان لاتین به معنی گریخته از آسمان است که از باور گذشتگان ناشی شده که معتقد بودند که آنها از کرات دیگر مانند خورشید به زمین آمده‌اند.
رتیل‌های شتری که شترزنک،  عقرب باد، بادخور، خورشیدی و آفتابی نیز نامیده می‌شوند دارای بدنی هستند که از دو بخش شکم و سر تشکیل شده و از قلابک‌های بزرگ و قدرتمندی نیز برخوردارند که از آنها برای تولید صدا و ترس دشمن نیز استفاده می‌کنند. این قلاب‌ها حتی از سر رتیل بزرگ‌تر بوده و مثل گازانبرهای فوق‌العاده قوی با دندانک‌های ریزی که روی سطوح داخلی دارند، عمل می‌کنند و از بندپایان و مهره‌داران کوچک تغذیه می‌کنند، غده زهری یا نیش ندارند ولی با قلاب‌های پرقدرت و  آرواره‌ی دهانی خود می‌توانند جانوران بسیار بزرگ‌تر از خود را شکار کنند. گاز گرفته شدن انسان‌ها توسط آنها نیز بطور اتفاقی توسط آنها معمولا با عفونت شدید همراه است.
با توجه به این‌که این جانور شب زیست است، روزها در داخل سوراخ‌ها و یا زیر سنگ‌‌ها در تاریکی پنهان شده و چنانچه به هر علت در روز دیده شود به نظر می‌رسد که در حال تعقیب شما است در حالی که به دنبال سرپناه و سایه ایجاد شده از طرف شما است تا خود را پنهان سازد و از نور خورشید دوری کند و تنها در موارد نادر مانند تهدید شدن از سوی انسان‌ها یا عملی اتفاقی که موجب برانگیختن جانور می‌شود ، اقدام به گاز گرفتن می‌کنند.
عکس و فیلم از شهداد کلانتری پور بنیان‌گذار تیم سارلوت

error: Content is protected !!